ШХАБ бол товчхондоо Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага. 1996 онд Орос, Хятад, Казахстан, Кыргызстан, Тажикистан зэрэг улсууд Шанхайд уулзаж, хилийн район, цэргийн салбарын итгэлцлийг бэхжүүлэх хүрээнд санамж бичигт гарын үсэг зурцгаасан юм. Энэ явдлын дараа дээрх улсуудыг нэгтгэн “Шанхайн тав” гэж нэрлэдэг болсон байв. Үүний дараа буюу 2001 онд Узбекстан улс нэгдэж, байнгын ажиллагаатай олон улсын байгууллага болж, 2017 онд Энэтхэг, Пакистан улс нэгдэж, найман гишүүн улстай албан ёсны байгууллага болсон.
Зураглалаар харахад хил залгаа улсуудын нэгдэл гэж ойлгож болохоор. Тэгвэл энэ байгууллагад Монгол Улс нэгдэх тухай Ерөнхийлөгч Х.Баттулга мэдэгдэж эхэллээ. Ерөнхийлөгчийн энэхүү мэдэгдлийг ажиглагчид цочирдон хүлээн авсан юм. Улмаа цахим хуудсаар эерэг, сөрөг олон сэтгэгдэлүүд хөвөрч эхэллээ. Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж ШХАБ-ын гишүүн болох уу гэсэн асуултанд “Бид төвийг сахисан байр суурьтай байна” гэж хариулж байлаа. Тэгвэл Х.Баттулга Ерөнхийлөгч төвийг сахихгүй гэдгээ мэдэгдчихлээ.
ШХАБ-д элссэнээр Монголд ийм, тийм ашигтай гэж хэлэхэд эрт байна. Гэхдээ олон улсын байгууллагын гишүүн орон бүр татвар төлдөг. Энэ зарчмаар бид ШХАБ-д жил бүр олон зуун мянган ам.долларын татвар төлнө гэж эдийн засагчид тайлбарлаж байна. Өнөөдрийн цонхоор харахад энэ боломжгүй тансаглал.
Тэгвэл манай улсын туршлагатай гадаад бодлого судлаачид, дипломатчид, геополитикчид, элчин сайдууд ШХАБ-д элсэх эсэх асуудлаар өөрсдийн байр суурийг дараах байдлаар илэрхийлжээ.
Монголын Геополитикийн хүрээлэнгийн захирал, Элчин сайд Ж.Чойнхор “ШХАБ-д ажиглагчийнхаа түвшинг ахиулж, бүрэн хэмжээнд гишүүнээр элсэхийг бид яараад байх шаардлагагүй. Одоогийн ажиглагчийн статус ойрын хэдэн жилдээ хангалттай” /сонин.мн/
Гадаад хэргийн яамны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд асан, Дипломатич С.Бадрал “Улс орны гадаад бодлого сунах үедээ сунаж, агших үедээ агшиж байх ёстой учир үүнийг алтан аргамжаа гэж тодорхойлж болно. Харин Монгол улс ШХАБ-д элсвэл аргамжаагаа богиносгож, алт биш болоход хүрнэ” /тренд.мн/
МУИС-ийн Олон улсын харилцааны сургуулийн дэд профессор Ж.Баттөр “Бид ШХАБ-д элсвэл одоогийн улс төрийн дэглэмийг өөрчлөх шаардлагатай болно. Өөрөөр хэлбэл нэг нам, нэг улс төрч насан туршдаа засгийн эрхийг барьдаг болно” /itoim.mn/
Элчин сайд асан, Олон улсын харилцааны судлаач Д.Баярхүү “ШХАБ-д жинхэлсэн тохиолдолд бид хоёр хөршөөс бүрэн хамааралтай, барьцаанд орох магадлал өндөр. Ер нь ШХАБ-ын төсөвт жил бүр олон зуун мянган ам.долларын татвар төлөхийг жирийн монголчууд ойлгон хүлээж авах нь юу л бол” /gogo.mn/
УИХ-ын гишүүн, Гадаад харилцааны сайд Ц.Мөнх-Оргил “Бид ажиглагчийн байр сууриа, гишүүнээр сольвол ямар давуу тал болон боломж үүсэх вэ гэдэг нь тодорхойгүй байна. Тиймээс өөрсдийн статусыг яаран өөрчлөх шаардлагагүй байх” /news.mn/
Ардчилсан намын гадаад харилцаа эрхэлсэн Нарийн бичгийн дарга, Дипломатич Ц.Сүхбаатар “Улс орон гадаад, дотоод бодлогоо амарчилж харж болдоггүй. Бид ШХАБ-ын гишүүн болвол бие даасан байдал, цаашлаад тусгаар тогтнолд ч аюул учруулж болзошгүй” /нэр.мн/
Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд асан Ц.Гомбосүрэн “ШХАБ-д гишүүнээр элсээд, баахан мөнгө цутгаад л, Орос-Хятадыг холбосон хийн шугам Монголоор дайрах ч юм шиг, олон жил гацсан томоохон төслүүд гэнэт хөдлөх юм шиг бодоод байна. Гэвч тийм зүйл байхгүй. ШХАБ элслээ гээд улс орны эдийн засаг сайжрахгүй” /itoim.mn/
