ТЕГ-аас “экстремист үйл ажиллагаа явуулахаар багагүй хугацаанд төлөвлөсөн”, “улсын онц чухал объектуудыг зэвсэглэн хяналтад авахаар” завдсан бүлэглэлийг илрүүлж, дайчлан баривчилсан тухай сүр дуулиантай мэдэгдэл хийж байсныг санаж байна уу?
Энэ хэрэгт өмгөөлөгч Б.Баасанцогтыг холбогдуулан баривчилснаа мэдээлж байсныг бүгд санаж байгаа биз дээ. Гэтэл энэ хэрэг 48 цагийн дотор хэрэг биш болон хувирчээ.
Хүн болгоныг тагнуул болгон сэжиглэж, таамгаар хорьдог зуршлыг ТЕГ төлөвшүүлж байна. Иргэн Ч.Мөнхбаярыг “Энэтхэгийн тагнуул” хэмээн зарлаж, сүр дуулиантай баривчилсан ч бас л уг хэрэг баримт нотолгоогүйн улмаас гацаанд ороод байгаа билээ. Энэ хэрэг сүүлдээ БНХАУ-ын нэрийн өмнөөс Монгол улсын иргэнийг буруутгаж байгаа хэрэг болон хувирах төлөвт ороод байгаа юм.
Болсон явдлыг сануулахад: Тагнуулын ерөнхий газрын Мөрдөн шалгах хэлтсээс Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 19.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Экстремист үйл ажиллагаа явуулах” гэмт хэрэгт иргэн Б.Баасанцогтыг ажлын бус цагаар сүр бараатай, дуулиантайгаар баривчлан хорив.
Энд хачирхалтай нэг зүйл байгаа нь 2022 оны 4 дүгээр сарын 5-ны орой 20 цаг 30 минутад “тайлбар авах шаардлагатай” гэсээр Б.Баасанцогтыг Тагнуулын Ерөнхий газрын хоёр мөрдөгч гэрээс нь авч явсан. 21 цаг 40 минутад ТЕГ-ын байранд мэдүүлэг өгөхөөр очсон Б.Баасанцогтыг шүүхийн зөвшөөрөлгүйгээр 48 цагийн хугацаатай сэжигтнээр баривчилж хорих анги руу шилжүүлжээ.Тэгмэгц 22 цагийн үед энэ тухай мэдээлэл нь zarig.mnсайтад тавигдсан байв. Эх сурвалжаа дурдсангүй.
Эндээс уг баривчилгааг урьдчилан төлөвлөсөн, зохионбайгуулалттай үйл ажиллагаа гэж үзэх үндэслэл гарч байгааюм. Н.Өнөрцэцэг болон zarig.mn сайт нь улс төрийнявуулга, зохион байгуулалттай ажиллагааны нэгэн хэсэгболж ажилладаг байж мэдэхээр юм. Өөрсдөө ч мэдэхгүйашиглагддаг байх магадлалтай.
Хууль хяналтынхан сэжигтнүүд, гэрч нарыг мөрдөнбайцаалтын нууцыг хадгалахыг хатуу шаарддаг хирнээөөрсдөө огт нууц хадгалдаггүй, бүр бахархалтайгаар нууцаадэлгэж байдгийн нэгэн жишээ! Мөрдөн байцаалтын нууцыгзориуд дэлгэж байгаа нь баривчилгааг “улс төрийнзорилготой” гэх хардлагыг эрхгүй төрүүлж байна. Үнэндээбол энэ хэрэг нь Б.Баасанцогт өөрийн нэр дээр бүртгэлтэйзэвсгээ өөрийн эзэмшлийн бус газар хадгалуулж байсанзөрчлийн л хэрэг байжээ. Төр эргүүлэх, экстремист үйлажиллагаа явуулах гэх мэт нүсэр зүйлстэй огт холбогдолгүй.
Шүүхийн зөвшөөрөлгүйгээр баривчилсан 48 цагийн хугацаа 2022.4.7-ны орой 21 цаг 40 минутад дуусах тул Б.Баасанцогтын өмгөөлөгч нар хяналт тавьж буй прокурор Г.Билгүүжинтэй утсаар холбогдов. Тэд “Б.Баасанцогтыг шүүхийн зөвшөөрөлгүйгээр баривчилсан 48 цагийн хугацаа өнөөдөр орой 21.40 минутаас дуусч байна. Танай байгууллагын зүгээс түүнийг үргэлжлүүлэн хорих талаар шүүхэд санал гаргасан зүйл байхгүй байна. Иймд Б.Баасанцогтыг цагдан хорих 461 дүгээр ангиас өнөөдөр орой гаргаж байна гэж ойлгож болох уу? Маргааш өглөө Б.Баасанцогт өөр шүүх хуралд оролцох учиртай юм” гэж лавлажээ. Прокурор Г.Билгүүжин “Тагнуулын Ерөнхий газраас Б.Баасанцогтыг үргэлжлүүлэн цагдан хорих саналыг ирүүлээгүй. Мөрдөгч Л.Хатанбаатарт түүнийг сулла гэсэн бичиг хүргүүлсэн. Та нар мөрдөгчтэй холбогдоод хүнээ суллаж аваарай” гэж хариулсан байна.
Цагдан хорих 461 дүгээр анги руу өмгөөлөгч явахаар завдаж байтал Хан-Уул дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн туслах Г.Соронзонболд нь 2022.4.7-ны өдрийн орой, ажлын цаг дууссаны дараа 18 цаг 40 минутын орчимд Б.Баасанцогтын өмгөөлөгчид рүү утсаар холбогдож Нийслэлийн Прокурор М.Очбадрахын гаргасан “Б.Баасанцогтод урьд авсан хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг хүчингүй болгож, цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээгээр өөрчлөх” тухай 2022.4.7-ны өдрийн прокурорын саналыг яг одоо шүүх хуралдаанаар хэлэлцэх гэж байна. Та нар буцаад шүүх рүү ир” гэж мэдэгдэв. Замын түгжрэлд саатсаар 20.30 минутын үед өмгөөлөгчид Хан-Уул дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн хуралдаанд орсон аж.
Гэтэл тухайн өдөр нь “өвчтэй, ажиллахгүй” гэж байсан шүүгч Н.Мөнхбаяр эв эрүүл болчихсон шүүх хуралдааныг даргалж байв. Өмгөөлөгч нарын зүгээс “Б.Баасанцогт нь Тагнуулын ерөнхий газраас шалгагдаж байгаа хэрэгт 48 цагийн хугацаатай шүүхийн зөвшөөрөлгүйгээр баривчлагдсан бөгөөд тус хугацаа нь өнөөдөр дуусаадсуллагдахаар болсон”. Мөн Б.Баасанцогт болон өмгөөлөгчид прокурорын саналтай танилцаагүй байгаа тулуг саналтай танилцаж холбогдох баримтыг авмаар байна.Иймд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.13 дугаар зүйлийн 2-т “Шүүх энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгтзаасан санал, хүсэлтийг хүлээн авснаас хойш 24 цагийндотор асуудлыг хэлэлцэх шүүхийн хэлэлцүүлгийн товыгпрокурор, өмгөөлөгчид мэдэгдэнэ” гэж заасны дагуу Б.Баасанцогтод цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахтай холбоотойгоор хянан хэлэлцэх шүүх хуралдааныг өнөөдөр ажлын цаг дууссаны дараа биш хуулийн дагуу маргааш 2022.4.8-ны өдөр ажлын цагаар товлох, иргэнБ.Баасанцогтыг шүүх хуралд нь биечлэн оролцуулах эрхээр нь хангаж, хэргийн оролцогчийн мэтгэлцэх эрхийг хангаж шүүх хуралдааныг хойшлуулах” хүсэлтийг гаргасныгхүлээж авсангүй. Харин Б.Баасанцогтыг цагдан хорих 461 дүгээр хорих ангиас цахимаар оролцуулахыг зөвшөөрсөнбайна.
Шүүхийн хэлэлцүүлэг эхлэхэд Б.Баасанцогт ба түүний өмгөөлөгчид санал нэгтэйгээр Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 10.1 дүгээр зүйлийн 1.4-т заасан“өөрөө шууд, эсхүл шууд бусаар энэ хэрэгт хувийнсонирхолтой байна гэж үзэх бусад үндэслэл байгаа болшүүгч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцожболохгүй” гэх үндэслэлийн дагуу шүүгч Н.Мөнхбаяраас татгалзах хүсэлтээ гаргажээ.
Гэвч шүүгч Н.Мөнхбаяр шүүх хуралдааны дэг журмыг зөрчиж, хуулиар олгогдсон шүүх хуралдаанд биечлэн оролцох эр, өмгөөлөгчтэй оролцох эрх зэргийг эдлүүлэхгүйгээр, түүнчлэн шүүгчээс татгалзах хүсэлтийг хуулийн дагуу ХУД-ийн шүүхийн Ерөнхий шүүгчид танилцуулж шийдвэрлэлгүйгээр шууд прокурорын саналыг хүлээн авч Б.Баасанцогтод урьд авсан хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг хүчингүй болгож, Б.Баасанцогтод 2022.4.7-ны өдрөөс 2022.5.7-ны өдрийг хүртэл 30 хоногоор цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахаар шийдвэрлэжээ.
Шүүгч Н.Мөнхбаярыг тухайн өдөр туслах Г.Соронзонболднь “Н.Мөнхбаяр шүүгч өвчтэй байгаа, С.Базарханд гэж шүүгч орлон ажиллаж байгаа. Тэр асуудлыг шийдвэрлэх байх. Би С.Базарханд шүүгчээс хурал хэзээ болох талаар лавлаад хариу өгье” гэж байжээ. Туслах Г.Соронзонболд хэдэн минутын дараа “Өнөөдөр ажлыг цаг дууссан тул хурал болохгүй. С.Базарханд шүүгч маргааш 10.00 цагаас танай асуудлыг хэлэлцэхээр боллоо” хэмээн хариу өгсөн байдаг.
Эндээс гарах дүгнэлт нь шүүгч хэдийд өвдөөд, хэзээ эрүүл болох, ямар үед ажлын цаг дуусан тул хуралдахгүй гэдэг, ямар нөхцөлд баригдахаараа шөнөөр ч хамаагүй хуралдах болдог зэрэг нь хуулийнс зохицуулалтаас гадуур дур зоргоор, үзэмжээр, хувийн хандлагаар явагдаад байна гэх юм.
Ямартай ч ТЕГ Б.Баасанцогтыг анх баривчилсан хэрэгтээ үргэлжлүүлэн саатуулах үндэслэлээ олсонгүй орхиж. Харин ямар нэг хөндлөнгийн шахалтаар шүүгч Н.Мөнхбаяр гэнэт “эрүүлжиж”, шөнө дөлөөр хурал зарлаж, шүүгдэгч болон өмгөөлөгчийн гаргасан саналыг хуулийн дагуу шийдвэрлэхийн оронд тулган хүчлэх маягтайгаар таслан хорих шийдвэр гаргасан нь тодорхой боллоо. Одоогоор Б.Баасанцогтод тулгасан хэргүүд шүүх, хуульчдын талаас “хуулийн мухардалд” орж, ямар нэг байдлаар буруутгаж салах стратеги руу шилжиж байгаа юм байна. Хүний эрхийг дээдлэн, хамаг чадлаараа тэмцэхээ зарласан эрх баригч нам энд яаж хандах нь сонин байна.
Юунаас болов, хэн нөлөөлөв гэдгийг ухаж, судалсныхаа дараа тусгайлан бичих болно. Явж явж шүүхийн байгуулгад хувийн өс хонзондоо хөтлөгдөн бусдыг зохиомол хэрэгтунагадаг, шүүхийн удирдлагад хов зөөж, “ордны тайган” мэт аягладаг этгээд байгаа нь энэ хэргийн явцад тодорхой болжээ. Шүүх хуулиа мөрддөггүй, хувийн эрх ашигт ихээхэн хөтлөгддөг болсны л нэг жишээ эндээс тодрох болно.
Эх сурвалж Н.Ялгуун
