Өндөр уулын эзэн гэгддэг цоохор ирвэсийн судалгаа, хамгааллын үндэсний чуулган өнгөрсөн Баасан гарагт /2025.09.05/ болсон.
Дэлхийн хэмжээнд ховордсон энэ амьтан Хойд Азийн 12 улсад бий. Монголд ойролцоогоор 950 орчим өндөр уулын эзэн бүртгэгдсэн нь дэлхийн хоёр дахь том популяцад тооцогдоно. Энэ утгаар цоохор ирвэсийн тоо толгойг бууруулахгүй байхад бид хэрхэн анхаарах вэ гэдэг асуудлыг талууд хөндөн хэлэлцсэн юм.
Алтай, Саяны салбар уулсаас Говь гурван сайханд амьдрах цоохор ирвэсийг Монгол Улс 1972 оноос агнахыг хуулиар хориглон улаан номд бүртгэсэн. Гэвч уур амьсгалын өөрчлөлт, шугаман дэд бүтцээс шалтгаалан ирвэсийн амьдрах орчин, идэш тэжээл хумигдаж байгааг судлаачид хэлж байна.
Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төвийн судлаач Ч.Баярмаагийн судалгаанд дурдсанаар, сүүлийн жилүүдэд уул уурхай, төмөр зам, авто зам зэрэг дэд бүтцийн хурдацтай хөгжил нь говийн бүсийн зэрлэг амьтдын амьдрах орчинд ноцтой дарамт учруулж эхэлсэн.
skip-share
Ялангуяа Өмнөговь аймгийн нутагт 140 гаруй ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл олгогдож, хэд хэдэн шинэ төмөр зам баригдахаар төлөвлөгдөөд байна.
Ийм нөхцөл байдал нь эдийн засгийн хөгжил, байгаль хамгааллыг уялдуулан төлөвлөх шаардлагатайг тод харуулж байна.
Цоохор ирвэсийн урт хугацаанд амьдрах чадвартай популяцыг дэмжихийн тулд ойролцоогоор 100,000 км² хэмжээтэй, хоорондоо холбоотой амьдрах орчин шаардлагатай байдаг. Тэдний шилжилт хөдөлгөөн, амьдрах орчныг хамгаалах нь бүс нутгийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалахад зайлшгүй чухал алхам болно гэдгийг онцлон тэмдэглэжээ.
Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын нутаг дахь Тост тосон бумбын нурууны байгалийн нөөц газарт 2007 оноос хойш ойролцоогоор 30 орчим цоохор ирвэс бүртгэгджээ. Гэвч сүүлийн жилүүдэд Говь гурван сайхан, Тост тосон бумбын тусгай хамгаалалттай газрын заагаар нүүрсний томоохон тээврийн зам баригдаж байгаа аж.
Энэхүү дэд бүтцийн ажил нь хоёр уулын коридор нутгийг зааглаж цоохор ирвэсийн амьдрах орчинд заналхийлж, усны хомсдол үүсэх, идэш тэжээлийн хэлхээ өөрчлөгдөх зэрэг сөрөг нөлөө үүсгэж байна. Цаашлаад Зэрлэг амьтдын шилжилт хөдөлгөөний холбоосыг таслах, улмаар ирвэсийн тархац нутгийг хуваах эрсдэлтэй учир эдгээр бүтээн байгуулалтыг байгальд ээлтэй байдлаар төлөвлөж, хэрэгжүүлэх нь нэн тэргүүний шаардлага болоод байгааг Тост тосон бумбын нурууны ирвэс хамгаалах төвийн хээрийн судалгааны судлаач Н.Энхбүрэн хэлж байлаа.
Цоохор ирвэсээс гадна тус бүс нутаг нь аргаль, янгир, хар сүүлт зэрэг нэн ховор туруутан амьтдын чухал амьдрах орчин юм. Өндөр уулын эзний гол идэш болох эдгээр амьтдын тоо толгой хорогдож байгаа нь ирвэсийн амьдрах орчин айлын байршил, малын бэлчээр нутагтай давхцаж гэрийн мал барих тохиолдол ажиглагдах болжээ. Иймд цоохор ирвэсийг төдийгүй туруутан, мэрэгч амьтдыг хамгаалах ажлыг өргөжүүлэх шаардлагатай талууд онцлов.
