С.Оюунбилэг: АСЕМ-ын ажил дээр 40 гаруй тэрбумын зөрчил илэрсэн

 

  Монгол Улсын Ерөнхий
аудиторын бодлогын хүрээнд 2017 оныг \”Сахилга хариуцлагыг дээшлүүлэх жил”
болгон зарласантай холбоотойгоор Үндэсний аудитын газраас зөвлөмжийн биелэлтийг
шалгах аяныг зохион байгуулж байгаа юм байна. Энэхүү шалгалтын
талаар Монгол
Улсын ерөнхий аудитор С.Оюунбилэгтэй ярилцлаа.

-Аудитын
газраас яамнуудад аудитын шалгалтыг
явуулж байгаа. Шалгалтаар ямар зөрчлүүд илэрсэн вэ?

-Яам бүр өөр
өөрийн онцлогтой. Гадаад хэргийн яамны тухайд 2016 оны санхүүгийн
аудитын тайлангаар хязгаарлалттай дүгнэлт авсан. Энэ яамны төрийн нарийн
бичгийн дарга нь маш сайн ажиллаж байгаа. Өнгөрсөн 2016 оны алдаа дутагдлаа
засах гээд тусгай төлөвлөгөө гаргаж, зөрчлөө засаад явж байна. Өнөөдрийн
байдлаар 60 гаруй хувьтай явж байна. Харин Боловсрол соёл,
шинжлэх ухаан спортын яам 2016 онд бас л
хязгаарлалттай дүгнэлт авсан яамны нэг. Гэтэл энэ яам алдаа
дутагдлаа арилгах ажил 34.4 хувийн
биелэлтэй. Алдаа дутагдлаа хангалтгүй засаж байгаа. Үндэсний аудитын газраас өгсөн акт
болон зөвлөмжийн биелэлтийг хангуулж дуусгах
хугацаа ирэх арванхоёрдугаар сарын нэгэн гээд маш богино
хугацаа үлдсэн байгаа.

-Бусад
яамны хувьд ямар байна вэ?

Байгаль
орчин ногоо хөгжлийн яамны хувьд акт албан шаардлагын маш сайн биелүүлж байгаа.
Одоо байдлаар албан шаардлагын биелэлт 87 хувьтай явж байна.
Барилга хот байгуулалтын яам 2016 оны санхүүгийн аудитын тайлангаар
хязгаарлалтай дүгнэлт авсан. Энэ яамны хамгийн их зөрчил дутагдалтай газар
бол Төрийн орон сууцны корпораци /ТОСК/ юм. Энэ байгууллага
санхүүгийн эрсдэлд орчихсон. Санхүүгээ сгадна үйл ажиллагааны
эрсдэлд орсон гэж хэлж болно. Төрийн аудитын тухай хуульд санхүүгийн
зөрчилтэй гэж үзсэн тохиолдолд нэмэлт аудит ордог. Иймээс ТОСК дээр
гүйцэтгэлийн аудит ирэх долоон хоногт явагдана.

Хүнс хөдөө,
аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамны тухайд зөрчилтэй зүйл гарсан. Тэр дундаа тариалан эрхлэлтийн
сан дээр хэд хэдэн зөрчил байгаа. Гаргасан зөрчлөө 2017 он гарснаас хойш арилгаад явж байгаа яамны нэг юм. Хамгийн
сайнбусаддаа үлгэрдуурайлалболж яам бол Хууль зүй
дотоод хэргийн яам. Өөрсдөө хуулийн байгууллага учраас зөрчил маш бага байдаг.

-Яамдын хувьд
одоогоор хэдэн төгрөгийн зөрчил гарсан байна вэ?

-Төсвийн
ерөнхий захирагчийг нэг бүрчлэн аудит хийжбайгаа
учрааснэгтгэж хэлж болохгүй байна. Тухайлбал, 2016
оны санхүүгийн аудитын нэгтгэсэн тайланд Гадаад харилцаа
яам гэхэд 26.2 тэрбум төгрөгийн зөрчил илэрсэн байгаа. Байгаль орчин ногоон
хөгжлийн яам гэхэд 5 тэрбум гэх мэт тус бүрдээ зөрчилтэй байна.
Төрийн аудитын тухай хуулинд илэрсэн зөрчлийг гурван
төрлөөр ангилдаг. Нэг дүгээрт акт тавьдаг, Хоёр дугаарт шаардлага
хүргүүлдэг, Гурав дугаарт зөвлөмж хүргүүлдэг. Төсвийн тухай хуулийг зөрчиж,
хөрөнгийг шамшигдуулсан тохиолдол үүнийг төлж барагдуулах ёстой гээд акт
тавьдаг. Тухайлбал, Гадаад харилцаа яам гэхэд илэрсэн зөрчлөөс 3.8
тэрбум төгрөгийн материал алдаатай гэж аудитын явцад залруулаад 0,5
тэрбум төгрөг дээр төлбөрийн акт тавьсан байгаа. Тэгэхээр энэ 23
тэрбум төгрөг тэр чигтээ алга олж идсэн зүйл биш. Харин 0,5 тэрбум төгрөгийн
төлөх шаардлагатай байгаа.

-АСЕМ-ын үйл
ажиллагаан дээр ирэх долоон хоногт аудитын шалгалт хийх гэж байгаа
гэсэн. Одоогоор хэчнээн төгрөгийн зөрчил илэрсэн байгаа бэ?

-АСЕМ-ынүйл
ажиллагаанд ирэх долоон хоногт ажлын хэсэг аудит хийнэ. Ажлын хэсэг
төлөвлөгөө батлаад ирэх долоон хоногт шалгалтын ажиллагаандаа орох гэж
байна. АСЕМ-ын үйл ажиллагаан дээр урьдчилсан байдлаар 40
гаруй тэрбум төгрөгийн зөрчилтэй байгаа. Гэхдээ цаашлаад
татварын хөнгөлт эдэлсэн, том хотгон барьсан, хөрөнгийн
эзэмшил, татварыг чөлөөлж хөнгөлөлтээр орж
ирсэн хөрөнгийн эзэмшлийн байдалд гэх мэт оньсого таавар шиг асуудал ар араасаа
гарч байгаа. Үүнийг аудитаар илрүүлж, зөрчлийн бүрэн үр дүнгээр нь мэдээлнэ.

-Төрийн
аудитын тухай хуулинд илэрсэн зөрчлийг гурван төрлөөр
ангилдаг гэсэн.Тэр дундаа актаар зөрчлийг
арилгуулдаг гэлээ. Хэрэв санхүүгийн алдаа дутагдал гаргасан этгээдэд хуулийн хариуцлага хүлээлгэдэг үү 

-Ер
нь бол аудитыг яах гэж хийгээд байгаа вэ гэхээр  2017 оны санхүүгийн нэгдсэн
тайланд алдаа дутагдал гаргахгүй байхын тулд хийж байгаа юм.
Төрийн аудит бол нэг удаагийн алдааг засах маш том боломжийг олгодог.
Гаргасан алдаа дутагдлыг арилгахгүй бол хариуцлага тооцуулдаг. Мөн аудитын явцад гэмт хэргийн шинж
чанартай тохиолдол гаргахын бол шууд хуулийн
байгууллагад шилжүүлдэг чигүүрэгтэй. Энэ үүргийнхээ
хүрээнд хэд хэдэн байгууллагыг хуулийн
байгууллагад шилжүүлсэн байгаа.
Үүнд ТОСК мөн Мон Атом. Энэ Мон Атом гэдэг
компани дээр санхүүгийн хоёр сая ам.доллар ор сураггүй
алга болсон зөрчил илэрсэн. Энэ
асуудал Авлигатай тэмцэх газарт шилжсэн байгаа. Хуулийн
байгууллага руу шилжсэн учраас та нар энэ асуудлыг тухайн хуулийн
байгууллагаас тодруулах боломжтой.

-Улсын
төсвийн тодотгол дээр  аудит хийсэн. Энэ талаар тодруулахгүй юу?

-Намын
бүлгүүдээс төсвийн тухай хуульд аудитын газраар асуулга асуусан юм уу эсвэл ямар нэгэн байдлаар дүгнэлт гаргаж өгөөч гэсэн тохиолдолд аудитын
тухай хуулийн дагуу дүгнэлт гаргадаг. Иймээс бид хуулийнхаа
хүрээнд дүгнэлтийг гаргасан байгаа. Гаргасан
дүгнэлтийг хэрхэн хэрэгжүүлэх УИХ-ын бүрэн эрхийн
асуудал. Бид богино хугацаанд ажилласан гэсэн боломжийн хэрээр шалгуур
үзүүлэлтээ дүгнэж өгсөн. Энэ дүгнэлтээр өмнөх Засгийн газруудын үед  захиран зарцуулж байсан  зөрчлүүдийг засах, төрийн орлогын
үндэслэлтэйгээр төсөвлөх гэх мэт олон зүйлүүдийг тусгасан.
Харьцангуй цэгцтэй төсөв болсон. Тэр
дундаа ОУВС хамтарсан хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа.Энэ
өргөтгөсөн хөтөлбөрөөс тавьсан шаардлагууд хангасан төсөв
болсон.Ийм дүгнэлтийг өгсөн байгаа.

-Ерөнхийлөгч
сонгуулийн хандивын мөнгөн дээр аудитын явуулж байгаа. Энэ шалгалт хийгдэж  дууссан уу?

-Хуулийнхаа дагуу
Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хандивын зардал дээр аудит хийж байгаа.
Хуулийн хугацаанд бол хийж дууссан байх ёстой. Гэвч энэ
удаагийн 50+1 хүрээгүй учраас дахин сонгууль явагдсан. Хамгийн
сүүлийн материал өнгөрсөн наймдугаар сарын
22-ныөдөр Сонгуулийн ерөнхий хорооноос манайд хүргэгдэж ирсэн.
Материал хүргэгдэж ирсэн хугацаанаас хойш 90 хоногийн дараа бид
сонгуулийн тайланг мэдээлэх чиг үүрэгтэй. Иймээс энэ сарын
20-ноос эхлээд энэ тайлангийн тухай мэдээлнэ.

Н.Алтанцэцэг