УИХ-ын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдорж нийгэмд шуугиан тариад байгаа зарим хэрэг болон “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувьтай холбоотой шүүхийн шийдвэрийн талаар сэтгүүлчдийн сонирхсон асуултад хариуллаа.
Зам тээврийн яаманд гарсан хэргийн нууцыг мэдэж байгаа ганцхан л газар байгаа
-Зам тээврийн хөгжлийн яаманд гарсан хүн амины хэрэгтэй холбоотой мөрдөн шалгах ажил ямар шатандаа яваа вэ. Хэрэг гарсан өдрийн хяналтын камерын бичлэг алдагдсан тухай зарим УИХ-ын гишүүн мэдээллээ. Та Хууль зүйн сайдын сайдын хувьд ямар мэдээлэлтэй байна вэ?
-Энэ хэргийг прокурор хянаж, цагдаа шалгах шатанд явж байна. Шалгалтын ажил дуусах шатандаа явж байгаа байх. Хохирогчийн ар гэрийн хүмүүс надтай уулзсан, өргөдөл өгсөн. Өргөдлийг нь цагдаагийнханд өгч, түүнд дурдсан асуудал бүрийг хуулийн хүрээнд прокурортой ярьж байгаад шалгах анхаарал татсан асуудал байна гэдгийг хэлсэн. Прокурортойгоо яриад хэргийг гүйцэт шалгах чадвартай сайн баг гаргаж, үзэхгүй бол маргаантай асуудал байгаа юм байна. Үүний дараа доод шатанд шалгагдаж байсан хэргийн харьяалал өөрчлөгдөж, өнөөдөр хэрэг Мөрдөн байцаах төвшний шатанд Ажлын хэсэг байгуулагдаж, прокурортой нийлж шалгаж байна. Гишүүдийн яриад байгаа зүйлд судалж, шалгах зүйл бий. Миний хувьд бичлэг нь алга болсон, эс алга болсныг мэдэхгүй. Тиймээс мэдэхгүй юмаа ярих дэмий. Ийм дэмий юм ярих чинь шалгалтыг төөрүүлчихдэг юм.
-Зүйл анги нь яагаад өөрчлөгдсөн юм бэ?
-Зүйл ангийн асуудал чинь цэвэр Цагдаа, прокурорынхны мэдэх асуудал. Ер нь эрүүгийн хэрэг дээр бүх дарааллаар нь асуудлыг шалгадаг ганцхан газар байдаг. Нарийн яривал цагдаа ч биш. Энэ бол прокурор юм. Хэрэг хаах, нээх, шүүхэд шилжүүлэх, хэрэгсэхгүй болгох, Ажлын хэсгийг солих, даалгавар өгөх, дутуу зүйл байвал гүйцэт шалгах бүх эрх нь прокурорт байгаа. Прокуророос асуух хэрэгтэй. Энд нэг зовлон бий. Мөрдөн байцаалтын нууц гэж. Нууцыг нь алдчихаар шалгаж байсан зүйл нь төөрөөд явчихдаг учраас хэцүү.
“Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг төрд авах УИХ болон Цэцийн шийдвэр хүчинтэй
-“Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг төрд авах Засгийн газрын тогтоолыг хууль зөрчсөн гэж шүүх үзчихлээ. Одоо яах вэ?
-“Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг төрд авах тухай УИХ-ын тогтоол хүчинтэй байгаа. УИХ-ын тогтоол Үндсэн хууль зөрчөөгүй гэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэр хэвээрээ байгаа. Хамгийн дээд хоёр байгууллагын шийдвэр хүчинтэй байгаа шүү. Харин Засгийн газрын гаргасан шийдвэрийг шүүх будлиулсан бол Засгийн газар энэ асуудлыг дахин авч үзэх эрх нь нээлттэй байгаа. Учир нь, УИХ болон Цэцийн шийдвэр хоёулаа хүчинтэй байгаа. Шүүх дээр үүссэн гол дургүй хүргэсэн зүйл бол ашиг сонирхлын зөрчилтэй шүүгчдээр асуудлыг шийдлээ. Анхан шатны шүүхэд дээр ч, сүүлийн шатны шүүхэд ч тэгж ажилласан. Бадмаа гэдэг хүүхэн Төрийн өмчийн хороонд ажиллаж байгаад шүүгч болсон. ТӨХ-нд байх үедээ Дарханы төмөрлөг, Хөтөл зэрэг газрууд 49 хувийн талынханд очсон. Батсуурь гэдэг шүүгч Худалдаа хөгжлийн банкны хуулийн хэлтсийн дарга байсан. Шүүгч болоод хоёр жилийн дараа Дээд шүүхийг толгойлдог болсон. Ийм ашиг сонирхлын зөрчилтэй шүүгчдээр асуудлыг шийдүүлэх нь буруу гэдгийг л яриад байгаа юм. Сая болсон шүүх хурлыг Батсуурь даргалсан байна лээ. Ер нь шийдвэр урьдчилж гарчихаад байгаа шүү дээ. Гэхдээ өнөөдөр төрийн эрх барих дээд байгууллагын шийдвэр хүчинтэй хэвээр байгаа. Үндсэн хуулийн биелэлтэд хяналт тавьдаг Цэцийн шийдвэр хүчинтэй байгаа. 2015 онд Захиргааны шүүх Засгийн газрын шийдвэрийг хянахгүй гэсэн тогтоол гаргасан. Энэ бүхнийг зөрчсөн.
“Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг төрд авах гэхээр замд нь хайч тавиад байна.
Энэ хуйвалдаан хэзээ нэгэн цагт дуусна. Эцсийн шийдвэр гарчихлаа гээд л байна. УИХ-ын болон Цэцийн шийдвэрийг ерөөс ярихгүй байна. Улсаас гарсан мөнгө гэдэг чинь үнэн шүү дээ. 100 тэрбум төгрөг Монголбанкнаас гарсан байдаг. 100 тэрбум төгрөг Монголбанкнаас Эрдэнэбилэгийн компани руу ороод, тэндээсээ нэг төрлийнх нь компани руу ороод тэгээд гурван өдрийн дараа Пүрэвтүвшингийн хувийн дансанд орсон. Тэгээд түүнээсээ эхний 5 сая долларыг төлсөн байгаа юм. Ийм юмыг шалгуулах гэхээр шалгахгүй байгаад л асуудал байна. Хууль хүчнийхэн бүх хүчээ дайчилж ажиллаж байна. Замд нь хайч тавиад хэцүү байна.
-Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газар, Улсын бүртгэлийн газрын шийдвэр хоёр шүүх дээр унасан юм билээ. Давж заалдах уу?
-Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчид Засгийн газрыг төлөөлж орсон хүмүүс дахин асуудал тавих боломжтой. Ийм зүйл болох гээд байсан учраас би энэ асуудлыг маш их ярьсан. Улсаас 100 тэрбум төгрөг Монголбанкнаас гарч байсан нь үнэн шүү дээ.
Зоригийн хэргийн захиалагчийг Амгаланбаатар зарлачихсан шүү дээ
-С.Зориг агсны амь насыг хөнөөсөн хэргийн захиалагчийг илрүүлнэ гэж мэдэгдсэн. Захиалагчийг хэзээ зарлах вэ?
-С.Зоригийг хөнөөсөн захиалагчийг зарла гэж Цагдаагийнханд ажлаа авсны дараа хэлж байсан. Одоо хүртэл тэр ажлыг хийлгэхгүй байна. Тэр хянадаг газар нь. Миний тэр үед бодож байсан бодол улам лавширч байгаа. Сая Ерөнхий прокурорын орлогч Эрдэнэбат хэвлэлийнхэнд ярьсан байна лээ. Шийтгүүлсэн гурван хүн бол алуурчин биш ээ гэдгийг Булган мэдүүлэгтээ өгсөн байна. Явж, явж Булган хуулийнханд ашиггүй мэдүүлэг өгсөн учраас холдуулахын тулд шүүх хуралд оролцуулаагүй юм байна лээ. Цорын ганц гэрчийг шүүх хуралд оруулахгүйгээр тэр хүний хэлсэн үг зургаар гурван хүнд ял өгсөн байгаа юм. С.Зоригийн хэргийг дахин шалгуулах шаардлага, өргөдөл ирж байгаа. Прокуророос шалгах чиглэл ч өгсөн. Тэр захиалагч гээд байгаа хүнийг бол Амгаланбаатар мөрдөн байцаалтын шатанд ч, шүүх хурал дээр ч хэлсэн юм билээ. Шүүхийнхэн өөрсдөө захиалагчийг ч мэдэж байгаа. Захиалагчийг нэрлэсээр байтал шалгалгүй, байцаалгүйгээр шүүх хурал хийгээд гурван хүнд хорих ял өгчихөж байна.
Хэрэг хийгээгүй бол монгол хүнийг хэлмэгдүүлмээргүй байна. Үнэхээр хэрэг хийсэн бол нотлох баримттай нь нийтийн дунд ил шийтгээд Ц.Нямдорж буруу ярьж байна гэдгийг нотлох баримттай нь хэлцгээхгүй юү. Ярихгүй байгаа шүү дээ. Хэргийг нууцаас гаргаж, прокурорын архивт шилжүүлсэн шүү дээ. Засгийн газраар хоёр ч удаа хэлэлцэж байж, нууцаас гаргах шийдвэр гаргаад прокурорын архивт аваачаад тавьчихсан байгаа. Энэ асуудлаар ярьсан хүн болгоныг дарамтлах ажиллагааг өнөөдрийг хүртэл хийж байгаа.
-Ерөнхийлөгчийн чуулганы нээлтийн үеэр хэлсэн засаглалаа өөрчлөх асуудал дээр ямар байр суурьтай байгаа вэ?
-Ер нь цаашид парламентын засаглалтай эсвэл Ерөнхийлөгчийн засаглалтай явах уу гэдэг нэг л үндсэн асуудал байгаа. Парламентын засаглал хэвээрээ байна гэвэл Ерөнхийлөгчийг ард түмнээс сонгодог асуудлыг дахин авч үзэх шаардлагатай. Миний хувьд тэрийг, энийг нь гэж дэмжиж чадахгүй. Уг нь хоёр их гүрний дунд байгаа цөөхөн хүнтэй, том газар нутагтай, байгалийн баялаг ихтэй орны хувьд дарангуйлалд орохгүй байх талаасаа парламентын засаглал нь арай гайгүй. Гэхдээ парламентын бүрэлдэхүүн бүтцээсээ шалтгаалаад маш их шүүмжлэлд өртөөд амаргүй байдалд оруулчихлаа. Ерөнхийлөгчийн засаглалд шилжвэл удирдлагын талаас эмх цэгцийн хувьд шуурхай. Гэхдээ нэг этгээд гарч ирээд дуусгачих юм болов уу гэсэн айдас төрөөд байгаа юм. 1990 оны хөдөлгөөн нь нэг хүний засаглалаас холдсон шийдэл байсан. Тэгээд 20 жилийн дараа дахиад аль нэг рүү нь орох гэхээр шийдвэрээ гаргаж чадахгүй байгаад байгаа юм. Би хувьдаа энэ хоёр саналыг ард түмнээс сонсъё гэсэн саналтай байгаа. Тэгээд ард түмний санал нийцүүлээд өгнө. Нэг талаа дагах хэрэгтэй. Би Ерөнхийлөгчийн хэлсэн үгийг аль нэг талдаа гаръя гэж байна л гэж ойлгосон.
-Та Үндсэн хуулийн өөрчлөлт дээр ямар байр суурьтай байгаа вэ?
-Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг Засгийн газарт өргөн барихаар бэлдчихсэн байгаа. Хэзээ өргөн мэдүүлж, хэзээ хэлэлцүүлэх вэ гэдэг нь гишүүдийн асуудал.
“Эрдэнэт”-ийг барьцаалсан өрийг төлүүлэх ганц арга бий. Тэр нь…
-“Эрдэнэт”-ийн үйлдвэрийг барьцаалж, олон сая долларын зээл авсан асуудлыг яах вэ. Арбитрын шүүхийн шийдвэр гарчихлаа. Гэхдээ өр төлбөрөө барагдуулаагүй байна. Энэ хэрэгтэй холбоотой гэх хэсэг хүнийг л баривчиллаа, өөр гарсан үр дүн алга байна шүү дээ?
-Энэ “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 51 хувийн асуудал биш. “Эрдэнэт” үйлдвэр Ш.Батхүү гэдэг хүнд гаргаж өгсөн баталгааны тухай асуудал байгаа юм. Одоо тэр 51 хувь гэдгээ мартацгаа. “Эрдэнэт” үйлдвэрээс гаргасан баталгааны асуудал шүү дээ. Албан ёсоор Засгийн газарт хандаж, Лондонгийн шүүхээс гаргасан шийдвэрийг хэрэгжүүл гэдэг санал ирээгүй. Одоо “Эрдэнэт” үйлдвэр “Стандарт” банк хоёрын хоорондын асуудал ерөнхийдөө дуусах шатандаа орчихсон. Уулзах, учрах шатны ажил явагдаж байгаа. Эцсийн дүндээ Ш.Батхүү гэдэг хүн хөрөнгөөрөө хариуцах хариуцлагын асуудал байгаа юм. 2013 оны Ш.Батхүүгийн хөрөнгө хураасан процесс, Лондонгийн арбитрийн шүүх дээр маргаан гарсан хоёр нь давхцаад байдаг юм. “Стандарт” банктай олон жил хамтран ажиллаад мөнгө өгч, аваад сурчихсан. Арбитрийн шүүхэд маргаан дэгдсэн. Энд Ш.Батхүү гэдэг хүний хөрөнгийг нь хурааж, цагдан хорьсон нь цаг хугацааны хувьд яг давхацдаг. Үүнийг нарийвчлах шаардлагатай. Ш.Батхүү тавьсан өрөө барагдуулах хөрөнгөтэй хэрнээ хөрөнгө нь хаашаа алга болсныг шалгах л асуудал байна. Яагаад Ш.Батхүүг цагдан хорих үед Арбитрийн шүүхэд маргаан үүссэн бэ гэсэн нарийн асуудлууд бий.
-Энэ асуудалд Засгийн газар ямар байдлаар оролцож байгаа юм бэ?
-“Эрдэнэт” үйлдвэр “Стандарт” банк хоёрын хооронд төлбөрийн асуудал байгаа. Засгийн газраас “Эрдэнэт” үйлдвэрийн төлбөрийн асуудалтай холбоотойгоор Засгийн газарт албан ёсоор арбитр нь шийдвэрээ танилцуулаагүй байхад оролцох бололцоо муутай. Гэхдээ Монголын хөрөнгө ийшээ, тийшээ орж байхад Засгийн газар тоохгүй суугаад байж болохгүй л дээ. Хүүгийн төлбөрийн асуудал хүндэрч байна гэдгийг Засгийн газарт хавар танилцуулсан шүү дээ. Тэр үед хэвлэлээр Улсын хөрөнгөөр луйварчны өр дарах гэж байна гэж баахан шуугисан. Ер нь АТГ, ПЕГ хоёр Ш.Батхүү гэдэг хүний асуудлыг нэг тийш нь болгох, алга болсон өмч хөрөнгө нь ямар замаар, хаашаа алга болсон гэдгийг сайн тогтоох хэрэгтэй. Ингэснээр эцсийн дүндээ Ш.Батхүүгийн хөрөнгөөр үүссэн өр төлбөрийг төлүүлэх гарц л бий.
Энэ хэрэг Мөрдөн байцаалт дуусч байж нэг тийш болно. Ямартай ч 28, 42 хуудастай гэрээ гэж хоёр өөр хуудастай гэрээ байдаг. 28 хуудас гэрээ нь албан ёсны гэрээ. Түүн дээр нь баталгаа байхгүй байсан. Тэгсэн Ш.Батхүү гэдэг хүн хуурамч баримт бичиг үйлдэхдээ гарын үсэг дуурайлгаж зураад сүүлийн хуудас, эхний хуудас хоёрыг нийлүүлээд 42 хуудастай болгосон. 42 хуудастай хуурамч гэрээн дотроо “Эрдэнэт” үйлдвэр хариуцна гэсэн үг шургуулсан. Үүнээс болоод “Эрдэнэт” үйлдвэр хариуцлага хүлээхээр татагдлаа гэсэн яриа яваад байна. Ш.Батхүү өөрөө хуурамч гэрээ зурчихсан гэдгээ Мөнхбаясгалангийн нэвтрүүлгээр ярьчихсан шүү дээ.
