Хятадын барилгын салбарын хоёр дахь том компани болох “China Evergrande Group” 2021 оны зургадугаар сард бондын өрийн эргэн төлөлтөө цаг тухайд нь төлөх чадамжгүй болсон талаар мэдээлэл гарч, урд хөршийн үл хөдлөх хөрөнгийн салбарт томоохон савлагаа үүсэж эхэлсэн.
Тус компани нийт 300 тэрбум ам.долларын өрийн дарамтад ороод байгаа талаар “Financial Times” өнгөрөгч сард мэдээлж байв. Улмаар олон улсын зээлжих зэрэглэл тогтоогч агентлагууд “China Evergrande Group”-ийн бондын зээлжих зэрэглэлийг бууруулж, банкууд шинэ төслүүдэд нь нэмж зээл олгохоо зогсоосон юм. Мөн БНХАУ-ын Төв банк компанийн удирдлагуудад хандан өрийн эрсдэлээ бууруулахыг анхааруулсан.
“China Evergrande Group” ирэх 12 сарын хугацаанд туслан гүйцэтгэгч компаниуд болон бондын 37 тэрбум ам.долларын өр төлбөрийг барагдуулах хуваарьтай.
Гэвч компани даваа гаригт төлөх байсан зээлийн эргэн төлөлтөө хийх боломжгүй болж, зээлдүүлэгчдэд үл хөдлөх хөрөнгөөр төлбөр төлөх нөхцөлийг санал болгох, эс бөгөөс дампуурах бодит эрсдэл үүссэн талаар мэдээлэл гарлаа. Энэ нь Хятадын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийг донсолгосон юм. Тэд Хятадын 280 орчим хотод 1300 гаруй үл хөдлөх хөрөнгийн төсөл хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд хэрвээ “China Evergrande Group” дампуурсан тохиолдолд барилгын ажил нь явагдаж буй төслүүдэд захиалга өгсөн 1.5 сая гаруй өрх орон сууцгүй болж, хөрөнгө оруулагчид нь алдагдал хүлээх аюул нүүрлээд байна.
Уг мэдээлэл гармагц Хонконгийн хөрөнгийн бирж дээрх “China Evergrande Group”-ийн хувьцаа 10.2 хувиар унаж, 2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямралаас хойших хамгийн том алдагдлыг хүлээсэн бол Хятадын барилгын салбарын тэргүүлэгч “Country Garden” компанийн нэгж хувьцааны ханш зургаан хувиар буурсан байна.
Шинжээчид 2011 оноос хойш ажиглагдах болсон Хятадын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн хөөсрөл нь тус улсын банк, санхүүгийн салбар, түүхий эдийн зах зээлд системийн хямрал авчирч болзошгүй болохыг анхааруулсаар ирсэн.
Учир нь, үл хөдлөх хөрөнгийн салбар нь Хятадын ДНБ-ий 29 хувь буюу гуравны нэгийг дангаараа бүрдүүлдэг. Зөвхөн 2020 оны эхний хагас жилд урд хөршийн барилгын салбарт 1.4 их наяд ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн байна. Тэгвэл АНУ-ын үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын оргил үе буюу 2000-аад онд тус улсын барилгын салбарт дээд тал нь 900 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийгдэж байв.
Тэгвэл манай урд хөршийн барилгын салбарт нүүрлэсэн энэхүү асуудал нь зөвхөн БНХАУ-ын эдийн засаг төдийгүй дэлхийн санхүүгийн зах зээлд хүчтэй савлагаа үүсгэж, томоохон цохилт болж болзошгүй юм. Тухайлбал, мэргэжилтнүүд “China Evergrande Group”-ийн асуудал 2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямралыг авчирсан АНУ-ын хөрөнгө оруулалтын “Lehman Brothers”-ийн дампуурлын түүхийг давтаж болзошгүй гэх болгоомжлолыг илэрхийлсээр байна. АНУ-ын хөрөнгийн менежментийн “AllianceBernstein” компани хамгийн сүүлд өнгөрөгч баасан гаригт “China Evergrande Group”-ийн асуудал дэлхийн эдийн засагт домино эффект үүсгэх эрсдэлтэй гэх байр суурийг илэрхийлсэн.
Тэгвэл өчигдрийн арилжаагаар Азийн зах зээлд Хонконгийн хөрөнгийн биржийн “Hang Seng” индекс 3.3 хувиар буурсан бол Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж дээр “Dow Jones” индекс 1.9 хувь, “S&P 500” индекс 1.6 хувь, “NASDAQ” индекс 1.5 хувиар тус тус буурсан байна. Харин Европ тивд Лондонгийн хөрөнгийн биржийн “FTSE” индекс 1.7 хувиар унасан бол Германы “DAX” индекс 2.9 хувиар буурчээ.
Мөн хөрөнгийн зах зээлийн уналт криптовалютын зах зээлд нөлөөлж сүүлийн 24 цагийн байдлаар “Bitcoin”-ын ханш 8 хувиар буурч, 43.4 мянган ам.долларт хүрсэн бол “Ethereum”-ийн ханш 10 хувь орчим буурч 3000 ам.долларт хүрсэн байна.
Түүнчлэн, “China Evergrande Group”-ийн асуудал дэлхийн түүхий эдийн зах зээлд нөлөөлж, даваа гаригт Лондоны Металлын бирж дээрх зэсийн ханш 2.5 хувиар буурч, тонн тутамд 9079 ам.долларт хүрч, сүүлийн нэг сарын доод ханшид очсон нь манай улсын хувьд хамгийн муу мэдээ юм.
Товчхондоо, цахилгаан автомашины эрэлтээс гадна БНХАУ болон Энэтхэг зэрэг олон хүн амтай их гүрнүүдэд дэд бүтцийн томоохон төслүүд хэрэгжиж эхэлсэн нь дэлхийн зах зээлд зэсийн үнэ өсөхөд нөлөөлсөн гол хүчин зүйлсийн нэг юм.
Хэрэв цаашид “China Evergrande Group”-ийн хувь заяа “Lehman Brothers”-ийн түүхийг давтсан тохиолдолд түүхий эдийн зах зээлд хамгийн түрүүнд ган болон зэсийн үнэд сөрөг нөлөө үзүүлэх нь гарцаагүй. БНХАУ-ын барилгын салбар тус улсын нийт гангийн хэрэглээний 30-35 хувийг бүрдүүлдэг. Ган үйлдвэрлэлийн салбар доголдсон тохиолдолд коксжих нүүрс болон төмрийн хүдрийн зах зээл дагаад унах эрсдэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, манай улсын экспортын гол түүхий эдийн үнэ Хятадын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн ирээдүйгээс тодорхой хэмжээнд шалтгаалах болоод байна.
