Адласан \”Роснефть\”-ээ ахиад дуудах уу, яах уу?

Шатахууны үнийн асуудал өндрөө аваад байна. Өнгөрсөн долоо хоногт
холбогдох албаныхан шатахуун импортлогч нарт мэдэгдэл хүргүүлж, уулзаж, учирлаад
ч тусыг эс олов бололтой.

Дотоодын шатахууны хэрэглээнийхээ 98 хувийг ОХУ-аас авдаг
Монгол Улсад хойд хөршид шатахууны үнэ нэмэгдлээ гэх сургаар шатахууны үнэ
нэмэгддэг. Үүнийг дагаад өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийн хөөрөгдөл бий болдог. Хамгийн гайхалтай нь, ОХУ-д шатахууны үнэ нэмэгдэхээс
өмнө нөөцөлж авсан шатахууныг нэмсэн үнээр зардаг бөгөөд эргээд ОХУ-д шатахууны
үнэ буухад бид нэмэгдсэн үнээ харсаар үлддэг. Бас сүүлийн жилүүдэд хойд хөрш болон
олон улсад шатахууны үнэ огцом хурдаар тогтмол буурч байхад манайд үнийн тогтвортой байдал үйлчилж байх
жишээтэй. Тиймээс Монгол Улс дэлхийд хамгийн өндөр үнэтэй шатахуун
хэрэглэж буй орон гэхэд хилсдэхгүй л болов уу.

Өнөөдөр ч энэ байдал давтагдаж үнэ нэмэх шантаажинд орлоо. Шалтгаан нь, дэлхийн
зах зээлд нефтийн үнэ өссөн. Засгийн газар шатахуунд ногдуулдаг онцгой албан татварыг хоёр үе шаттай нэмэгдүүлснээр борлуулж байгаа
шатахуунаасаа дунджаар 250-300 төгрөгийн алдагдал хүлээх болсон. Тэгэхээр үнэ
нэмэхээс аргагүй нөхцөл байдал үүссэн гэж байгаа.

Тухайлбал, \”Ник” компани ОХУ-ын
\”Роснефть” компаниас нэг тонн шатахууныг 631-668 ам.доллароор худалдан авдаг гэнэ. Алдагдлаа
бууруулахын
тулд шатахууны жижиглэнгийн худалдааны
үнээ нэмэх, эсвэл Засгийн газар 30-100 хүртэлх мянган төгрөгөөр
нэмсэн онцгой албан татварын хэмжээгээ буулгах шаардлагатай гэж ипмортлогч компаниуд
үзэж байгаагаа илэрхийлээд буй.

Харин Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд
сайд Д.Загджав
үүссэн нөхцөл байдлын талаар \”Шатахууны онцгой албан татвар нэмсэн зүйл байхгүй, сэргээсэн. 2016 онд МАН 65 суудалтай болж
байхад нэг тонн тутмаас бензин 400 мянган төгрөг, дизель түлш 520 мянган
төгрөгийн татвар авдаг байсан. Үүнийг үе шаттай бууруулаад А80 30 мянга, АИ92 50 мянга, дизель түлшинд 70
мянган төгрөгийн татвар ногдуулдаг болгосон. Энэ хугацаанд дэлхийн зах зээл
дээрх үнэ ч буурсан байсан.Шатахууны нөөц хангалттай, нэг сарын нөөцтэй байна. Тиймээс үнэ ханшийн
асуудлыг ажлын хэсгийн шалгалтын дараа авч хэлэлцэнэ. Үнэ нэмсэн бол ШӨХТГ хариуцлага тооцно.” гэсэн. Тэгвэл
ШӨХТГ-аас ШТС-ууд шатахууны хязгаарлалт хийсэн, үнэ нэмсэн болохыг баримтаар
тогтоосон тул зөрчлийн хэрэг үүсгэхээр прокурорт хандсан гэсэн бөгөөд тэдэнд эрүүгийн хэрэг ч үүсгэж магадгүй байна.

Ер нь шатахууны үнэ өсөхөөр л оросын
нефтийн хамгийн том компани болох \”Роснефть”-ийн тухай яриа өрнөдөг. Энэ
компани Монголын зах зээлийг сонирхсоор ирсэн бөгөөд 2008 онд Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт шатахуун түгээх
станц барих хүсэлтээ анх илэрхийлж байсан бол 2011 онд Засгийн газарт дахин
санал тавьсан
байдаг. Харин манайхан үндэсний гэх үү, үндсэрхэг гэх үү үзлээ харуулж тус
компанийг гадуурхан жийв. Сүүлд ч мөн \”Роснефть”-ийн зүгээс бидэнд борлуулалт хийх эрх
өгвөл 30 хувь хямд үнээр шатахуун заръя гэсэн байгаа юм.

Ийм
боломж үнэхээр байгаа бол төр засагаа шантаажлагчдыг номхруулахын тулд
\”Роснефть” компанийн салбарыг Улаанбаатар хотод оруулж ирж болохгүй гэж үү? Дотоодынхоо хэдэн импортлогчдоо бодсон биш доройтож, туйлдаж байна гэсэн гомдол хөврөх болов. Энэ талаар ард иргэдийн дунд цахим орчинд ч хэлэлцүүлэг өрнөж, Роснефтийг оруулж ирж, өрсөлдөөн бий болгохыг дэмжих хүмүүс олширчээ. Ингэж гэмээ нь, хөөрөгдлийг дагаж хөөрсөн өргөн хэрэглээний
үнэ буурдаггүй юм гэхэд дахиж өсөх магадлал багасна. Энэ хооронд нефть
боловсруулах үйлдвэр ч цэгцэндээ орох биз.

Уг нь бид айлаас эрэхээр авдараа уудлаад амьдрах боломжтой улс түмэн. Ерөнхийлөгч П.Очирбат 1990-ээд оны эхэн
үед Тамсагийн талбайгаас олгойдсон түүхий нефтээр цагаан дээлнийхээ энгэрийг
мялааснаас хойш 20 жил өнгөрч, энэ хугацаанд нефть боловсруулах
үйлдвэр байгуулах гурван ч удаагийн санаачлага талаар болжээ. Харин өнгөрсөн оныгуравдугаар сарын 20-нд
газрын тос боловсруулах үйлдвэр барих төслийг хэрэгжүүлэхтэй холбогдуулж, 100
хувь төрийн өмчит компани байгуулах шийдвэр гаргасан. Нефть боловсруулах
үйлдвэрийг Дорнод аймагт байгуулах ба Энэтхэг улсаас авах 1 тэрбум ам.долларын санхүүжилтээр
төслийг хэрэгжүүлнэ гэж тооцож байгаа юм.

Энэ мэтчилэн уялдаа холбоогүй байгууллагуудын үгийг
сонсож, үйлдлийг нь хүлээж суух зуур үнэ гэдэг лантуу өдрөөс өдөрт томорч
толгойн дундуур буулгадаг байсан бол тоонот гэрийг минь нураахад ойрхон болоод
байна.

Я.Хулан