Боловсролын асуудлаар
сүүлийн үед олон нийт нэлээд их шүүмжлэлтэй ханддаг болсон. Ялангуяа чөлөөт
ардчилсан нийгэм гарснаас хойш боловсролын системд хэд хэдэн удаа шинэчилж, үе
үеийн сайд нар энд тэндэхийн гэх шинэ систем нэвтрүүлэх нэрээр олон
өөрчлөлтүүдийг хийсээр байгаа. Тиймээс энэ сэдвээр боловсролын салбарт насаараа
хөдөлмөрлөсөн Монголын Улсын зөвлөх, инженер, зөвлөх багш Д. Түмэннасантай
ярилцлаа.
-Манай
боловсролын системд хүмүүс нэлээд их шүүмжлэлтэй ханддаг. Та энэ салбарт олон
жил ажилласан хүний хувьд боловсролын
систем дээр ямар байр суурьтай байдаг вэ?
-Өнөөдөр монголын
боловсролын салбар дампуурсан гэж хэлж
болно. Бүх хүмүүс үүнийг хүлээн зөвшөөрнө.
Би коллежид багшилж байгаад тэтгэвэрт гарсан. Ер нь коллежид
арванхоёрдугаар анги төгссөн хүүхдүүд орж ирдэг. Гэтэл ЕБС-ийн сургуулиа
төгсөөд ирж байгаа хүүхдүүд гурав, тавдугаар ангийн хүүхдүүдийн тоо бодож
чадахгүй байна. Гучин үгээр цээж бичиг бичүүлэхэд 15 үгийг алдаж байна. Их,
дээд сургуульд ч гэсэн ийм байдалтай байна. Ер нь бол хөгжиж байгаа улс оронд
бол нэг номерт боловсролын салбар, эрүүл
мэндийн салбар байх ёстой. Мөн залуучууд
нь ёсзүйтэй байх ёстой. Гэтэл манайд энэ гурван зүйл
байхгүй болчихсон.
-Боловсролын салбарын уналтад ороод байгаа
шалтгаан юу байна вэ?
-Байсан системийг
өөрчилж, жил бүр боловсролын хөтөлбөр, төлөвлөгөөг өөрчилж байгаа нь хамгийн гол
шалтгаан. Тухайлбал, физик, хими, газарзүй, биологийн хичээлийг Газарзүйн багш
заадаг. Тэгэхээр нөгөө хүүхдүүд чинь хими, физикээ мэдэхгүй аравдугаар анги
төгсөж байна. Урьд нь эдгээр хичээлүүдийг мэргэшсэн багш нар тус тусдаа заадаг
байсан. Ийм байдлаар хөтөлбөрийг устгаж байна. Ингэж боловсролын системээр
тоглож болохгүй. Мөн хичээл сонгоно
гэдэг нэрээр урлаг, спортын талын хичээлийг
түлхүү оруулаад, суурь хичээлийг
хасч байна. Нөгөөтэйгүүр арван
жилийн сургуульд эрүүл ахуйн хичээл
болох Анатоми орохгүй байгаа. Хүнд хэрэгтэй хичээлийг хасаад монголын эсрэг
бодлого явуулж байгааг гайхаад байна.
Өнөөдөр шударга хөдөлмөрлөж байгаа нь ядуураад, хулгай
дээрэм хийхж байгаа нь тэрбумтан болж байна
-Хүүхдүүд хэр сурч боловсорч байгаа нь багш нартай
бас холбоотой байх?
-Холбоотой
байлгүй яахав. Гэхдээ манай багш нарын
цалин мөнгө маш бага. Сардаа 400-500 мянган төграгийн цалин авч байна. Цалин
мөнгө хангалттай сайн байхын бол хүн хичээгээд сайн ажиллана. Нөгөөтэйгүүр арван
жилийн сургуулийг сайн төгссөн хүүхдүүд уул
уурхай, компьютер, менежмент гэх мэт
сургуулийг авдаг. Харин тааруу сурдаг хүүхдүүд багшийн их сургуулийг сонгож
байна шүү дээ. Арван жилдээ тааруу сурч байсан хүн сайн сурагч бэлдэнэ гэдэг
бол асуудалтай. Өндөр хөгжилтэй оронд багш, эмч нарын цалин маш өндөр байдаг.
Манайх цалингийн асуудлыг сайжруулж, боловсролын системээр бага оролдох
хэрэгтэй. Үүнд төр засаг анхаарах хэрэгтэй.
-Манай нийгэмд
арван жилийн сургууль төгсөөд заавал их, дээд сургуульд сурах ёстой гэсэн ойлголт
бий болчихжээ. Гэвч их, дээд сургууль төгсөөд ажлын байр байдаггүй. Ингээд
дипломтой ажилгүйчүүд бий болоод байна. Яах ёстой вэ?
-Одоо манай
нийгэмд ёс суртахуун, хариуцлага хүлээнэ гэдэг зүйл байхгүй болсон. Энэ бүхэн
Монгол Улсын эмгэнэл. Монголын ядуурлын 30 хувьд нь сургалтын төлбөрийн зээл нөлөөлж байна гэдгийг дэлхийн
банк тогтоочихсон. Ажилгүйчүүдийн армийг ихэсгэх бас нэг хүчин зүйл бол өндөр
боловсролтой хэмээн даргын ажил хайж буй цээжээ дэлдсэн хүмүүс байна. Тэд дунд
шатны ажил хийдэггүй. Манайд ажлын байр зөндөө бий. Ажил хийх хүн байхгүй
болохоор хятад хүнээр барилга бариулж,
уул уурхайд ажиллуулж байна шүү дээ. Тархи толгойдоо таарсан мэргэжлээ эзэмшиж,
хөдөлмөрлөх хэрэгтэй байна. Хүн шударга хөдөлмөрлөөд явсан хүний амьдрал сайхан
байдаг. Бүгдээрээ дээд боловсролтой боллоо гээд бүх зүйл сайхан болохгүй. Хятад
улсын хувьд 3-5 хувь нь дээд боловсролтой. Одоо дэлхийд хөгжлөөр ноёрхож,
хүчирхэг улс болж байна шүү дээ. Харин
манайд эсрэгээр, ажилгүй хүмүүсийг хэрхэн бэлтгэх вэ гэсэн бодлого яваад байна.
Мөн бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болгоод баахан халамжаар тэтгэж өгч байна. Хүмүүс
халамжийн мөнгөө аваад болж байна гээд ажил хийхгүй байна. Ингэж халамжаар
тэтгэж байхаар ажлын байраар хангаж, залуучуудыг хөдөлмөр хийлгэдэг болгомоор
байгаа юм. Өнөөдөр шударга хөдөлмөрлөж байгаа нь ядуураад, хулгай дээрэм хийж
байгаа нь тэрбумтан болоод байна. Ийм байж болох уу. Үүнийг төрд байгаа хүмүүс
жаахан ч гэсэн нүдээ нээж харах хэрэгтэй.
-Та боловсролын системийн асуудлаар холбогдох газарт хандаж байсан уу?
-Ж.Эрдэнэбатыг Ерөнхий
сайд байхад боловсролын асуудлаар хүсэлт
бичсэн. Хүсэлтийг хүлээн авлаа, ажил хэрэг болгоно гэсэн. Одоо хэрэгжиж байгаа юм
алга. Боловсролын сайд Ж.Батсуурьт
хандаж хүсэлт гаргасан. Гэвч боловсролын хууль бичсэн 10 хуудас цаас
ирсэн. Хуулийн дагуу явж байгаа учраас таны хүсэлтийг хэрэгжүүлэх боломжгүй
гэсэн. Боловсролын систем болохгүй байгаа тухай хүсэлт бичиж байхад баахан
хууль бичээд явуулсан байсан. Би Боловсролын тухай хуулиудыг мэднэ. Одоо Боловсролын
тухай хуулийг өөрчлөх гэж байгаа гэсэн. Манайхан ярихаас цаашгүй юм аа. Хөрсөн дээр хэрэгжиж
байгаа зүйл нэг ч байхгүй байна.
-Та бид хоёрын сэдэв их өргөн агуулгатай учраас
энд хүрээд яриагаа өндөрүүлье. Чухал асуудлыг хөндөж, санаа бодлоо хуваалцсан
танд баярлалаа.
Н.Алтанцэцэг
