Хаврын урь орж, бүтээн байгуулалтын ажлууд Улаанбаатар хотноо өрнөх цаг айсуй. Ихэнх салбар, байгууллагууд сэргээн засах, шинэчлэн байгуулах их хөдөлгөөнд орно. Тэгвэл нийслэлээс бүтээн байгуулалтын ямар ажлуудыг төлөвлөсөн талаар Улаанбаатар хотын захирагч С.Батболдын өгсөн мэдээллээс тоймлон хүргэе. Нийтдээ 363.1 тэрбум төгрөгөөр 466 ажил хийхээр төлөвлөсөн байна.
Төсвийн хөрөнгө зарцуулагдах гол бүтээн байгуулалт
-Боловсролын салбарт: Бүтээн байгуулалт боловсролын салбарт онцгойлон өрнөх болно. Улаанбаатар хотын ерөнхий боловсролын сургуулиудын гурван ээлжийг хоёр, хороо бүрийг цэцэрлэгтэй болгож хамрагдалтыг 85 хувьд хүргэнэ гэсэн мөрийн хөтөлбөрийн дагуу Улаан-баатар хотын сургууль, цэцэрлэгт онцгойлон анхаарал хандуулж 106.1 тэрбум төгрөгөөр 34 сургууль, 52 цэцэрлэгийн барилгыг өргөтгөх буюу шинээр барина. Ингэснээр 2020 гэхэд ерөнхий боловсролын сургуулийг хоёр ээлжид шилжүүлж цаашид нэг ээлжтэй болох алхамыг хийнэ. Цэцэрлэгийн хамрагдалтыг 85 хувьд хүргэнэ гэсэн зорилттой ажиллана. Тодруулбал, нийслэлийн төсвийн хөрөнгөөр долоон цэцэрлэг, Азийн хөгжлийн банкны зээлээр есөн сургууль, 22 цэцэрлэг, БНХАУ-ын бэл¬гийн хөрөнгөөр долоо, Японы Засгийн газрын буцалтгүй тусламжаар дөрвөн сургуулийн барилгыг барьж эхлэх юм.
-Эрүүл мэндийн салбарт: Харин эрүүл мэндийн салбарын хувьд энэ онд нэн түрүүнд нийслэлийн Шүд, эрүү нүүрний эмгэг судлалын төвийг шинэ байранд оруулна. Азийн хөгжлийн банкны зээлийн хөрөнгөөр баригдаж буй олон улсын жишигт нийцсэн Сонгинохайрхан дүүргийн эмнэлгийн барилга ирэх оны нэгдүгээр сарын 1-ний өдөр гэхэд ашиглалтад орно гэж тооцсон. Улсын, нийслэлийн гэж ялгалгүйгээр 2, 3 дугаар шатлалын эмнэлгийн гаднах орчныг тохижуулах ажлыг энэ онд үргэлжлүүлж, дуусгана.
-Авто зам: Энэ салбарт нийтдээ 40 орчим тэрбум төгрөгийн ажил хийхээр төлөвлөсөн. Тухайлбал, Зүүн дөрвөн замын давхар замын ажлыг эхлүүлнэ. Энэ нь ерөнхийдөө 25 тэрбум төгрөгийн өртөгтэй ажил. Энэ оны хувьд найман тэрбум төгрөгөөр компанитайгаа гэрээ байгуулаад үлдсэн санхүүжилтийг ирэх жилд нөхөж олгох зарчмаар үргэлжлүүлэх зорилт тавьжээ. Мөн Баянзүрхийн гүүрээс Налайх хүртэлх авто замыг шинэчлэх ажил энэ хавар эхэлнэ. Баянзүрх, Сонсголон, Яармагийн гүүрийг шинэчлэхээс гадна Улаанбаатар хотод төмөр замын гүүрэн гарц нэгийг шинээр барих ажил өрнөнө.
-Ногоон байгууламж: Ногоон байгууламжийг хэд хэдэн бодлогын шинж чанартайгаар өөрчилж байгаа. Нэгдүгээрт, нялх буюу нэг, хоёр настай суулгац тариад түүнийг том болтол хүлээвэл хамгийн багадаа 40, 50 жилийн хугацаа өнгөрнө. Дэлхийн хотуудын ногоон байгууламжийн туршлагаас аваад үзвэл ойн сийрэгжүүлэлтээр том модыг авчирч шууд суулгадаг технологи бий. Үүнийг Улаанбаатар хотод хэрэгжүүлж байна. Өнгөрсөн жилд тарьсан 4-10 жилийн насжилттай нарс модны ургалт 98 хувьтай байгаа. Хоёрдугаарт, Явуухулангийн нэрэмжит цэцэрлэгт хүрээлэнтэй адил цэцэрлэгт хүрээлэнг дүүрэг бүрт байгуулахаар газрыг нь төлөвлөсөн. Гуравдугаарт, үнэхээр ногоо ургадаггүй, хүний хөлийн газрыг эко хавтангаар хучиж хатуу хучилттай болгоно. Олны хөлийн газар зүлэг, ногоо тарьсан ч хуулардаг учраас энэхүү ажлыг хийхээр төлөвлөсөн байна.
Гэр хорооллын хөгжил
-Сервис центер: Хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх концевцийг дотор нь гурван бүс болгон хувааж байгаа. Төвийн бүсийн гэр хороолол. Энэ бүс нь хотын ерөнхий төлөвлөгөөгөөр өндөр давхарын орон сууц болох учиртай. Тэнд иргэдийн газрыг төр то¬дорхой болзолтойгоор худалдаж, иргэд орон сууцаар сольж авах боломж бүхий орон сууцны хороолол баригдана. Дараагийн дундын бүс буюу өндөр өртөгтэй дэд бүтцийн шугам цэвэр, бохирын систем, дулааны шугам сүлжээ очих боломжгүй газарт “Сервис центер” барина. Улаанбаатар хотын хэмжээнд 2020 он хүртэл 50 “Сервис центер” барих ерөнхий төлөвлөгөөг гаргасан байгаа юм. Үүнийг барих эх үүсвэрийг БНХАУ-ын хөнгөлөлттэй зээл болон буцалтгүй тусламжийн хүрээнд шийдэж Барилга хот байгуулалтын яамтай тохирсон. Энэ жил эхний ээлжинд Чингэлтэй дүүргийн VII хороо, Сүхбаатар дүүргийн XVIII хороонд барьж эхлэх юм. “Сервис центер” төсөл иргэд өөрсдөө хүсэлтээ гаргаад 200 хүн нийлээд нэг үзэл бодлоор хандсан тохиолдолд гэрээ хийгээд хотоос дэд бүтцийг нь шийдэж өгөх зарчмаар явна. 200 айлын дунд цэвэр ус, бохирын систем, цахилгаан эрчим хүч, гудамжны зохион байгуулалт, гэрэлтүүлэг зэрэг бүх зүйлийг цогцоор нь шийдэж өгөхөөр төлөвлөгдсөн. ТЭЗҮ-г өнгөрсөн долоо хоногт хийж дуус-гасан. Одоогийн байдлаар иргэдийн 11 бүлэг нийслэлд саналаа ирүүлсэн байна. Төсөлд иргэд өөрсдөө оролцож хамтарч ажиллах компаниа сонгоно. Дунджаар 50 орчим сая төгрөгөөр 200 орчим айлын дунд нэг “Сервис центер” байгуулж өгөхөөр төсөвлөөд байна. Амжилттай болж чадвал ирэх арваннэгдүгээр сард ашиглалтад оруулаад бусад иргэдэд жишээ болгон харуулж тэдэнд итгэл үнэмшлийг бий болгож чадах юм. Хамгийн гол нь утаа гаргахгүй байх ёстой, Бохирын системийг боломжтой бол төвийн шугамтай холбоно, боломжгүй бол тэнд нь бие даасан бохирын байгууламжаар шийдвэрлэхээр зохицуулна. Одоогийн байдлаар таван янзаар ТЭЗҮ-г хийсэн байгаа.
-Орон сууцжуулалт: Ногоон нуурын дэнж дээр 1000 айлын орон сууц барья гэж байгаа юм. Энэ бол БНХАУ-ын Ерөнхий сайд Монгол Улсын Ерөнхий сайдад бэлэглэсэн бэлгийн хороолол маягийн орон сууц баригдана. 1000 айлын газрыг чөлөөлөөд тус газарт нь орон сууц бариад нөгөө 1000 айлаа оруулах механизмаар явна. Энд сургууль, цэцэрлэг, худалдаа үйлчилгээний төвийг цогцоор нь шийдэх юм.
Ер нь орон сууцны урьдчилгаа төлбөрөө өгч чадахгүй байгаа иргэд хэрэв өөрөө хүсвэл өмчилж буй газраа Нийслэлийн Газрын санд худалдаад тухайн санхүүжилтээр урьдчилгаа төлбөрөө хийх бололцоог олгож байгаа. Энд залуу гэр бүл, төрийн албан хаагчид идэвхтэй хамрагдаж байна. Өнгөрсөн жил тус хөтөлбөрийн хүрээнд 200 гаруй өргөдөл хүлээж авсан. Банкны шалгуурын дагуу 57 айлын өргөдлийг хүлээн авч, шийдвэрлээд орон сууцанд оруулсан. Иргэдийн газрыг нийслэлийн Газрын албаны үнэлгээний комисс үнэлж, гэрээ байгуулах хүсэлтэй иргэдийн өргөдлийг хүлээн авч гарын үсэг зурсан.
-ТОСК, НОСК-ийн үйл ажиллагаа: Нийслэлээр шийдвэрлүүлээд 400 гаруй айл өрх түрээсийн орон сууцанд амьдарч байна. Ахмадын орон сууц гэж яригдаад байгаа нь мөн ялгаагүй түрээсийн орон сууц. НОСК гэхэд Сонгинохайрхан дүүргийн Ханын материал, Хан-Уулын Яармаг орчим зэрэг хэд хэдэн газарт газрыг нь шийдээд өгчихсөн байгаа. Газрын асуудлыг шийдвэрлэсэн учраас НОСК гадагшаа Сөүл, Бээжин, Бугат зэрэг хотын орон сууцны констракшнуудтай хамтраад хөрөнгө оруулалтаа хийл¬гээд түрээсийн орон сууц барих тэр бололцоог нь гаргаж өгөхөөр ажиллаж байна. Дэд бүтцийг нь шийдчихсэн, газар нь бэлэн бол гаднын хөрөнгө оруулагчдыг татах бүрэн бололцоотой. Ер нь цаашид Монголд 40-60 ам метртэй хоёр өрөө орон сууцны эрэлт хэрэгцээ маш их байгаа нь бидний судалгаагаар тогтоогдсон. Тэгэхээр компаниудад 70 орчим хувь нь иргэдийн эрэлтэд нийцсэн, үлдсэн 30 хувь нь 100 ам метрээс дээш орон сууц барих зөвшөөрөл олгох юм бол одоо тулгамдаад буй асуудлаас гарах бололцоотой.
Хотын санхүү
Хотын бие даасан байдал, хотын статусыг ярих юм бол санхүүгийн бие даасан байдал хам¬гийн чухал. Тэгэхээр Улаанбаатар хот санхүүгийн хувьд эрх мэдэлтэй байхын тулд татвартай болох хэрэгтэй.
Хотын төвлөрөлийг сааруулах
-Дэд төвүүд: Улаанбаатар хотыг задлахын тулд найман дэд төвийг байгуулна. Баянхошуу, Сэлбэ, Дамбадаржаа, Яармаг, Сонсголон зэрэг дэд төв байгуулаад тэнд, бизнесийнхэн, төр захиргааны байгууллагууд очиж суурьшаад хотын төв рүү орж ирж авдаг үйлчилгээгээ түгжрэлгүй, түргэн шуурхай авах боломж бүрдүүлнэ. Нэг том жишээ болж хотын захиргаа Яармаг руу нүүхээр шийдсэн. Яармагийг бизнес санхүүгийн төв болгон хөгжүүлнэ. Хотын захиргааг Ханын материал руу нүүлгэхээр барилгыг 132 сая долларын концессын гэрээгээр Унгарын компаниар бариулах ажил яригдаж байсан. Гэвч концессын гэрээ нь хүчингүй болсон. Баянхошуу дэд төвийг хөгжүүлнэ. Хуучин хотын захиргааг барихаар төлөвлөсөн байсан газарт орлогод нийцсэн орон сууц барихаар НОСК ажиллаж байна. Энэ жил тус дэд төвийн дэд бүтцэд гурван тэрбум төгрөгийг гаргаад Ханын материалын эцэс Баянхошуу орчмыг орон сууцны хороолол болгоно. Хугацааны хувьд 2019 оны долоодугаар сарын эхээр буюу улсын баяр наадам гэхэд шинэ оффисдоо орсон байхаар төлөвлөж байна.
-Нүүлгэн шилжүүлэлт: Энэ хавартаа багтааж 40 орчим газрыг хотоос гаргана. Хоёрдугаарт, НИТХ-аас Нарантуул, Хүчит шонхор, 100 айлын захыг санаачилга гаргаад ажлын хэсэг байгуулан ажиллаж байгаа. Хөгжлийн явцад эдгээр захууд хотоос гарах ёстой. Гэхдээ өнөөдөр энэ захууд хууль ёсныхоо газар дээр, зохих зөвшөөрлийн дагуу үйл ажиллагаа явуулж байгаа юм. Тиймээс албадан гаргана гэсэн зүйл байхгүй. Харин хот тэр хүмүүстэй хэлэлцээр хийх замаар, хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөнд заасны дагуу үе шаттайгаар гаргах ажил хийгдэнэ. Захуудыг задлах гол арга бол баруун, зүүн, урд гэж хуваах ёстой. Үгүй бол баруун аймгаас орж ирсэн хүн заавал Нарантуулыг зорьдог. Тэгэхээр Нарантуултай тэнцэхүйц захыг баруун захад байгуулах хэрэгтэй.
Ийнхүү нийслэлд өрнүүлэх их бүтээн байгуулалтын талаар нийслэлийн Засаг дарга мэдээлэл өглөө. Харин үүний хэрэгжилтийг бид харах л үлдлээ.
Я.Хулан
