Нас барсан хүнийг эцсийн замд нь үдэж буй цуваатай таарахаараа, эсвэл муу муухай зүйлээс цэрвэхээрээ ч юм уу гэнэт маани хэлдэг монголчууд цөөнгүй. Тэгвэл энэ чухам ямар утга учиртай вэ гэж асуувал мэдэх хүн цөөхөн.
Маани тоолохын өмнө маанийн утга учрыг бид сайн ойлгох хэрэгтэй. Зарим хүмүүс мааниас ном, тарни нь илүү хүчтэй гэж боддог бол мааниас илүү ном байхгүй гэж budda.mn-д айлджээ. Бурхны сургасан бүх номыг тоолбол бүгд нийлээд найман түм дөрвөн мянга байдаг гэнэ. Энэ бүгдийн багц гүн утга гагцхүү маанийн үсгэнд бүрэн гүйцэд багтдаг ажээ.
Ингээд маанийн утга учрыг хэрхэн тайлбарласныг товч сонирхуулъя.
Маани тоолох, тарни тоолох гэдэг нь: Хаалга, цонхоо хаагаад харанхуй дотор огт хөдөлгөөнгүй суугаад бясалгахын утга учир биш. Өөрийн сэтгэл санааг зөв, эерэг тийш нь өөрчилж төлөвшүүлэхийн нэр.
УМ: Энэ үсэг нь А, О, М үсгийн нийлбэр юм. Энэ гурван үсэг нь арилсан чанарын талаас Бурхан лагшин, зарлиг, таалал, арилаагүй чанарын талаас амьтны бие, хэл, сэтгэл гурвыг бэлгэдэж байдаг гэсэн үг.
МАНИ: Энэ бол үнэт эрдэнэ гэсэн утгатай. Энэ эрдэнэ нь асрангуй, энэрэнгүй, бодь сэтгэлийг бэлгэдэнэ.
БАДМЭ: Энэ үг нь хоосон чанарыг оносон билэг билгүүний бэлгэ тэмдэг.
ХУМ: Харин хум гэсэн үг нь өөрчлөх гэсэн утга санаатай үг юм.
Жишээлбэл: Муу хүн сайн болж өөрчлөгдөхийг хэлж болно. Эхний хэсэг бол зөвхөн үгийн тайлбар байлаа.
Маанийн утга:
Таны бие, хэл, сэтгэл гурвыг бэлэгдэж байгаа УМ үсэг бол нисваанисын гурван хорт сэтгэлд баригдсан арилаагүй бие, хэл, сэтгэл гэсэн утгыг илэрхийлнэ.
МАНИ, БАДМЭ – гээр бэлэгдсэн арга хэмээх бодийн сэтгэл, билэг хэмээх хоосон чанарыг онох оюун ухаан хоёр нийлж арга, билгийн зам мөр болж таны ариусаагүй бие, хэл, сэтгэл гурвыг ариуссан Бурхны лагшин, зарлиг, таалалд хувиргах гэсэн санаа.
Жишээлбэл: Бохир усны бохир нь усны чанарт нэгдэж оршдоггүй, шүүлтүүрээр шүүхэд булингар нь арилж цэвэр чанар нь ил болдог бөгөөд тунгалаг цэвэр усыг хаа нэгтээ газраас шинээр авчралгүй бохир усан дотроос гаргаж ирдэг. Бохир усны шалтгаан нь тоос шороо байдаг. Энэ жишээ нь хүний сэтгэлийн буртгийг хоёр арга хэрэглээд шүүж ариутгахыг харуулж байна. Бохир сэтгэл нь ариун сэтгэл дээр буртаг халдсаныг л хэлж байгаа юм.
Гал байгаа цагт халуун чанар байж л байдаг нь халуун чанарыг галтай салшгүй нэгдмэлийг харуулж байна. Тэгвэл хүнд өрөвч сэтгэл гаргах бусдыг хайрлах сэтгэлийг төрүүлж чаддаг шүү дээ. Бас заримдаа бидний сэтгэлийг уур уцаар эзэмддэг. Үүнээс уур хилэн, хайр энэрэл хүний сэтгэлд ээлжилж байгаа нь уур хилэн угаасаа хүний сэтгэлийн мөн чанар бусдын тов тод шинж тэмдэг юм.
Нисваанист сэтгэл арилна гэдэг нь эгэлийн бие, хэл, сэтгэл. Бурхан лагшин, зарлиг, таалал, болж хувирахын тод жишээ юм. Тийм бодь сэтгэлийн үүсгэхийн өмнө магад гарахуйн сэтгэлийг төрүүлэх ёстой юм.
Магад гарахуйн сэтгэлийг төрүүлэхийн тулд дөрвөн үнэний ёсыг мэдсэн байх хэрэгтэй. Ийм учраас л Бурханы найман түм дөрвөн мянган ном сургаал, Богд ламын айлдсан номын бүх утга санаа маанийн зургаан үсгэнд бүрэн багтсан байдаг. Миний ариусаагүй, буртагт бие, хэл, сэтгэл ариусагч Бурханы лагшин, зарлиг, таалал болох болтугай гэсэн санаагаар маанийг тоолох учиртай.
Энэ мэтчилэн маанийн гүн гүзгий утгыг ойлговол ганц удаа уншсан буяныг нь хэмжишгүй юм. Хэдийгээр бурхан наян дөрвөн мянган номыг бүгдийг айлдахад цаг хүрэлцэхгүй боловч маанийн гүн гүнзгий утгыг ойлгуулаад уншуулахад түүний тус эрдэм нь тэдгээр номыг бүгдийг уншсантай тэнцүү болно.
Бурхан багш “ Би гадаад далайн усны тоосонцорыг нэг бүрчлэн тоолоод цаана нь гарч чадна.Харин хэн нэгэн хүний бусдын төлөө гэсэн сайхан сэтгэлээр буюу асрангуй , энэрэнгүй, сэтгэлийн үүднээс тоолсон ганц маанийн үр дүнд гарсан буяныг тоолж чадахгүй” гэж сургажээ.
УМ МА НИ БАДМЭ ХУМ маанийг өдөрт зуун удаа нэг эрхи уншиж чадвал буяны зүгийг тэтгэдэг сахиус тэр хүнийг сахиж хамгаалах ба ингэж хамгаалахдаа балан дээр цугласан зөгийнүүд шиг хуралдан ирж таныг хамгаалж байдаг гэнэ. Энэ бол Бурхан багшийн өөрийнх нь айлдвар аж.
Маани уншиж байхдаа анхаарах зүйл буюу маань унших ёс:
Чадвал олон эрхи, чадахгүй бол зуун мааниа бүү таслаарай гэж зөвлөдөг байна. Маань тоолж буй хүн сэтгэлээ тогтоож байгаад, санаагаа өөр зүйлд сарниулалгүй маань тоолох ёстой юм байна.
Ном уншиж байхдаа өнөөдөр юу хийх билээ, маргааш яах билээ гэж элдэв бодолд сэтгэлээ сарниулаад байж болохгүй. Тухайн бясалгал, уншлага, урилга дээрээ л сэтгэлээ төвлөрүүлэх хэрэгтэй. Лам нар юу хийж байна, хуваргууд юу хийж байна гэж бусдын хэрэгт хошуу дүрэлгүй өөрөө өөрийгөө л анхаарч суух хэрэгтэй гэнэ.
Мөн өөрийхөө өмнө Жанрайсэг бурхан байна гэж бодож байгаарай гэдгийг зөвлөжээ. “УМ МАНИ БАДМЭ ХУМ” гээд тогтуун сайхан сэтгэлээр уншаад өмнө чинь байгаа Жанрайсэг бурхнаас рашааны чанартай гэрэл цацарч өөрт тань шингэлээ гэж бодох юм. Гэхдээ эхлээд тэр гэрлийг өөртөө бус өөр бусад амьтдад тусч байна гэж бодох ёстой ажээ.
Ийнхүү маанийг чин сэтгэлээр сүсэглэн унших нь хүн өөртөө сайн сайхан амьдрах эрх чөлөөг өгч байгаа хэрэг хэмээн тайлбарладаг байна.
