Хятадаас экспортлох 34 тэрбум ам.долларын бүтээгдэхүүнээс АНУ өчигдрөөс буюу энэ сарын 6-ны өдрөөс эхлэн албан ёсоор 25 хувийн гаалийн татвар нэмж хураах болсон байна. Үүний хариу болгож Хятад улс ч мөн өдрөөс эхлэн Америкийн бүтээгдэхүүнээс 25 хувийн гаалийн татвар нэмж хураах болжээ. Хятадын худалдааны яамны хэвлэлийн төлөөлөгч хэлэхдээ “Энэ бол Хятад улс улс орны язгуур эрх ашиг болон ард олны ашгийг хамгаалахын төлөө аргагүй эрхэнд хариу арга хэмжээ авч байгаа хэрэг юм” гэжээ. Ингээд хүн төрөлхтний түүхэнд хамгийн өргөн хүрээ бүхий худалдааны дайн албан ёсоор эхэллээ.
Үүнээс өмнө Европын холбоо, Канад, Мексик, Энэтхэг, Турк зэрэг орон ч Америктай худалдааны дайн зарлаж, дэлхийн хэмжээнд Америкийн “худалдааны дээрэнгүй үзэл”-ийн эсрэг хүчирхэг хүч болон нягтарсан байна.
Дэлхийн гүрэн улсын хувьд Америк эдийн засаг, технологи, цэргийн зэрэг салбарт онцгой давуу талтай юм. Өнгөрсөн хугацаанд Америк жанжлагч үзэл хэрэгжүүлэхдээ “дэлхийн цагдаа”-гийн баг зүүж байсан бол одоо багаа хуу татаж, “Америк бүхнээс дээгүүр байх ёстой” гэдэг үнэн төрх нь илэрч, гаалийн тавтрын бороохойгоор хүн болгоныг дарамталж, “худалдааны дээрэнгүй үзэл” хэрэгжүүлж байна хэмээн хятадын хэвлэлд бичиж байна. Энэ нь дэлхийн эдийн засгийн сэргэлтэд нөлөөлж, дэлхийн зах зээлийн донсолгоог бий болгож, аль аль улсынх нь аж ахуйн нэгж, ард иргэдийг болон хэрэглэгчдийн эрх ашгийг хохироох эрсдэлтэй юм.
Америкийн талаас гаргасан 34 тэрбум ам.долларын Хятадын бүтээгдэхүүний жагсаалтад 59 хувь нь Хятадад байгаа гадаадын хөрөнгийн аж ахуйн нэгжүүд бөгөөд үүнд Америкийн аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн ч багтаж байгаа аж. Тэгэхээар энэхүү “худалдааны дээрэнгүй үзэл” нь эхэлсэн даруйдаа ялагдал хүлээх нь дамжиггүй гэж хятадын зүгээс үзэж байна.
Америкийн худалдааны дайн хийсэн түүхийг эргэн санахад бүгд Америкийн дотоодын эдийн засагт асуудал гарснаас үүсч, эрх баригчид худалдааны дайнаар бусдад хариуцлага үүрүүлж, хорт үр уршиг нь бусад улсуудад нөлөөлсөн байна. Жишээлбэл, 1930 оны зургадугаар сарын 17-нд Америкийн ерөнхийлөгч асан Хэрбэрт Цларк Хоовэр “Смоот-Хавлэй гаалийн татварын хуулийн төсөл”-ийг баталж, 2000 гаруй төрлийн импортын бараанаас гаалийн татвар хурааж, олон орон ч хариу гаалийн татвар нэмж авах арга хэмжээ авахад хүрсэн байна. Үүний үр дүнд Америкийн экспорт, импорт 50 хувь гаруйгаар буурч, урт хугацааны эдийн засгийн гүнзгий хямралд автсан юм. Дэлхийн экспорт, импортын хэмжээ ч 1930-1934 оны хооронд ихээр буурч, хамгийн ихдээ 40 хувиар буурсан үзүүлэлт гарчээ.
Трампын засгийн газрын энэ удаагийн үйлдлийн талаар “Вашингтон пост сонин” тэмдэглэхдээ, 2018 оны долдугаар сарын 6-ны өдөр нь “эдийн засгийн түүхэнд хараар тэмдэглэгдэх өдөр” байж магадгүй. Трампын засгийн газрын барьж буй “худалдааны дээрэнгүй үзэл” нь эцсийн бүлэгт ямар үр дүнд хүрэх тухай түүх аль эрт хариулт өгсөн гэжээ.
Шударга байваас дэмжлэгийг олж, итгэл алдваас ганцаардалд орно гэдэг. Америкийн засгийн газар “Бусад орон Америкаас ашиг тус хүртэж болохгүй” гэх байр суурийг баримталж, дотоодынхоо асуудлыг дэлхий нийтэд шилжүүлэх гэсэн амиа бодсон хандлага гаргаж байна хэмээн хятадын тал үзэж байгаа юм. Мөн цааш бичихдээ “Америкийн эдийн засгийн дэг журмыг татварын аргаар дэмжих гэсэн оролдлого нь дэлхий нийтийн дургүйцлийг хүргэж байна. Америк хувийнхаа ашиг тусын тулд дэлхийн нийттэй ганцаараа сөргөлдөж байгаа нь шударга ёс, иргэдийн итгэлийг аль хэдийнэ алдсан хэрэг юм.” хэмээв.
Их Британийн “Financial Times” сонин “Хятад улсад худалдааны дайн зарлаж буй Трамп ерөнхийлөгч болсноос хойш хамгийн эрсдэлтэй азаа туршсан тоглоом хийж байна. Америкийн аж ахуйн нэгжүүд, авто машин үйлдвэрлэгч нийгэмлэг эсэргүүцэл илэрхийлсэн, олонх хүмүүс дургүйцлээ илэрхийлсэн. Уолл Стрийтын хөрөнгө оруулагчид болон цагаан ордны бодлого боловсруулагчид хоорондын зөрчил нэмэгдэж буйгаас үзэхэд Трампын засгийн газар ялагдах магадлал нэмэгдэж байгаа бөгөөд “худалдааны дээрэнгүй үзэл” Америкийн дотоодын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч байна.” гэжээ.
2018 оны долдугаар сарын 6-н гэх энэ өдөр түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдэх болов. Америк нэг талаас худалдааны дайн өдөөж, дэлхийн эдийн засгийн дэглэм, журамд халдлага хийх ажиллагаа оргилдоо тулсан юм. Энэ дайнд, хажуунаас харж суух боломжгүй, завшихыг ч бодох хэрэггүй, буулт хийх нь хүний идэш болох нь лавтай. Олон улсын хамтын нийгэмлэг олон орны нийтээрээ ашиг хүртэж байгаа чөлөөт худалдаа болон олон талт худалдааны системийг хамтаар хамгаалж, Америкийн “худалдааны дээрэнгүй үзэл”-ийг бут ниргэх нь дамжиггүй гэдэгт Хятадууд итгэлтэй байна.
