“Аз”-ын вагоны төлөөх “алалдаан”

Миний бие ОХУ-д ном үзэж
буй олон мянган монголчуудын нэг. Москва хотод амьдарч байна. Монголд байхдаа
галт тэрэгний бараа цөөхөн хардаг байсан хүн энд 2 жил сурах хугацаанд \”Нарлаг
Монгол”-ын галт тэрэг тосох, анд нөхдөө үдэн гаргах, угтан авах ажиллагаанд
оролцох нь хэвшил болж, вагон, вокзал зэрэг үгс амны уншлага болжээ. Ингээд
ажиглаад байхнээ хувь нийлүүлсэн \”УБТЗ”-ын нийгэмлэгийн үйл ажиллагаатай
холбоотой, орост сурч, ажиллаж, наймаа хийж буй монголчуудын хувьд \”шүдний
өвчин” болсон нэг асуудал байна. Энэ талаар бичив.

Сургуулийн зуны амралт
эхэлж, оюутнууд нутаг буцах үед галт тэргээр явах хүмүүсийн тоо нэмэгддэг.
Наймаачдын хувьд дээр үеийнх шиг олноороо явж, өртөө болгон дээр наймаа хийдэг
явдал зогссон. Гэхдээ яаж зүгээр байхав, \”яс”-ны цөөн тооны наймаачид шалгарч
үлдээд дасаж сурсан ажлаа хийсэн хэвээрээ байгаа. Амралт эхлэнгүүт оюутнууд л болсон хойно мөнгөний боломж тааруу учраас
аль болох бага зардлаар явчих санаатай хямдхан галт тэрэгний билетийн эрэлд
гарна. Болж өгвөл хүн бүр л \”аз”-ын вагоны билет олоод авчих санаатай ёстой шар
махтайгаа хатна даа. Харин нөгөөх нь олдоно гэж ёстой \”хоншоор”.

\”УБТЗ”-ын олон улсын
галт тэрэгний \”Нарлаг”-ын цуваанд ойролцоогоор 12 вагон өвөл 14 хоногт нэг
удаа, зун долоо хоногт нэг удаа явдаг. Вагон тус бүр 36 зорчигчийн суудалтай.
Харин билетийн үнэ нь Оросоос, эсвэл Монголоос бичүүлсэнээс шалтгаалан
хоорондоо эрс тэрс 2 өөр үнэтэй. Тухайлбал Улаанбаатараас
Москва орохын тулд нэг том хүн 367 мянган төгрөг, харин Москва хотоос
Улаанбаатар орохын тулд ойролцоогоор 815 мянган/22 мянган рубль/ төгрөгөөг
билет худалдаж авах болдог. Энэ хоёрын зөрүү 448 мянган төгрөг. Яагаад ийм
өндөр үнийн зөрүүтэй байна гэдэгт хариулт хэлэх хүн олдох болов уу? Уул нь
Монголоос Орос руу, Оросоос Монгол руу ижил зай зам туулж буй галт тэрэг
адилхан, за болий гэхэд ойролцоо хэмжээний цахилгаан, түлш зарцуулах ёстой
баймаар юм. Хэрвээ \”Нарлаг”-ын цувааг чирч буй зүтгүүрийг ачааны машинтай
зүйлүүлбэл Москвагаас Улаанбаатар ортлоо тувтан хүнд араандаа хийж хаазлаад,
Улаанбаатараас Москва орохдоо дан \”шааригдаад” явна гэж баймааргүй. За яахав
хэдхэн цагийн зөрөө, газрын өгсүүр урууг \”хэдэн мянган хувьсагч” ашиглан тооцож
үзлээ ч гэсэн ингэж давж нугарсан үнийн зөрөөтэй байдаг нь хачин явдал шүү.

Ингээд асуудлын голдоо орьё. Шалтгаан нь тун энгийн. Монголоос Москва
ороод буцаж буй \”Нарлаг”-ын 12 вагон бүхий галт тэрэгний цувааны ганцхан вагонд
367 мянган төгрөгөөр билет бичдэгт оршиж байна. Үүнийг л \”Аз”-ын вагон гэж
нэрлээд байгаа бөгөөд билетийг нь олж авна гэдэг ховорын асуудал болоод удаж
байна. Үлдсэн 11 вагоны 400 орчим суудлын билетийг Москва хотод оросууд 815
мянган төгрөгөөр бичнэ. Ийм үнэтэй билетийг ёстой л аргагүй байдалд орсон цөөн
тооны хүмүүс авч галт тэргэнд суудаг тул олон вагонууд нь ихэвчлэн хоосон,
эсвэл дотроо дөнгөж 2-3 хүнтэй хоосон шахуу буцаж байгааг \”Нарлаг”-ыг үдэх
болгондоо хардаг юм. Ийм шалтгаанаас болж олон монголчууд Монгол руу түргэн
шуурхай, аль болох мөнгө бага зарцуулдаг өөр аргаар явцгааж байгаа.

Тэгэхээр ямар од нь гийсэн хүмүүс \”Аз”-ын вагоны билетийг авдаг
вэ гэсэн асуулт гарч байна. Үндсэн худалдан авагч нь орос/монголын дунд байнга явдаг өнөө
хэдэн наймаачид юм. Харин зун, эсвэл өвлийн оюутны амралтын үед ид ачааллын
үеэр энэ билет наймаачиддаа хүртэл олддоггүй \”шаг”-ын билет болдог бололтой.
Ингээд наян зовлон түмэн бэрхшээл давж байж \”аз”-ын вагоны билет олж авсан
нөхөр ачаа, бараагаа бариад вагон руугаа оруулна гэдэг дараагийн том даваатай
тулгарна. Нөгөө вагоны үүдэн дээр монгол проводник нь орос цагдаатай нийлээд
нэг хүн 2-оос илүү чемодан оруулахгүй гээд дүрэм яриад зогсчихоно. Уул нь
цувааны дарга, проводникууд суудлын вагонд наймаачдын хэдэн арван хайрцагтай
барааг оруулж байхад юм дуугардаггүй мөртлөө ядарсан муу оюутны ганц хайрцаг
илүү ачааг бол ад үзнэ гэж жигтэйхэн. Тэртээ тэргүй галт тэрэгний цуваа үнэтэй
билетнээс болоод хоосон шахуу явна, дээрээс нь замд явж байхад оросын шалгагч
нар янз бүрийн шалтаг дурьдаж байгаад торгоод илүү ачааны мөнгөө олчихдогыг
бүгд мэдэж байгаа. Галт тэрэг хөдлөнгүүт нөгөө наймаачид нь \”аз”-ын вагондоо
суудаггүй, яагаад гэвэл тэнд барааг нь багтаах ямар ч зай байхгүй пиг
чихээстэй. Тийм учраас бараагаа аваад бусад сул яваа вагонуудад хуваагдаад
суучихдаг юм билээ. Ер нь ачаа багатай байсан хүмүүс аль хэдийнээ онгоцоор
нисчихсэн байгаа. Өнөөдрийн байдлаар Москвагаас Улаанбаатар руу онгоцоор 6 цаг
нисэхэд талдаа нэг хүний билет 698 мянган/17900 рубль/ үнэтэй байна.

Тэгэхээр \”УБТЗ”
нийгэмлэг ямар сонин менежмент хийдэг болохоороо ингэж \”Нарлаг”-ын цувааны
ганцхан вагон дээр олон монголчуудыг хооронд нь \”алалцуулаад”, бусад 11 вагоноо
хоосон шахуу явуулдаг байна аа. Ингэж үргүй зардал гаргаж, сул явалт хийж
байхаар Москвад бичиж буй билетийнхээ үнийг хямдруулж ядахдаа 500 мянган төгрөг
болгох, эсвэл Монголоос билетийг нь бичдэг \”Аз”-ын вагоныхоо тоог нэмж ядахдаа
3 вагон болговол нэг талаар монголчуудад тустай, нөгөө талаар \”УБТЗ”-ын
нийгэмлэгийн орлогод нь хүртэл нэмэртэй баймаар юм. Хэрвээ болдог бол \”УБТЗ”-ынхан энэ дээр бяцхан зохицуулалт хийгээд
\”Нарлаг”-ыг Москва хотоос хөдлөхөөс 1-2 цагийн өмнө \”Ярославский вокзал” дээр
нь 815 мянган төгрөгөөр зарагдаагүй байгаа билетээ ядахдаа 500 мянгаар зарвал хоосон
суудалтай буцаж байснаас дээр биш гэж үү. Нөгөө талаар Оросоос Монгол руу
явж буй галт тэрэгний билетийн үнийг бууруулбал Европын орнуудаас Монголыг зорж
буй гадаадын жуулчдын тоог нэмэгдүүлэхэд тустай ажил болох юмсан.

Өөр нэг анзаарах асуудал
бол монголын \”Нарлаг” аялаж буй цагийн хуваарь байна. \”Оросын төмөр зам” бол
том төрийн өмчит компани. Гэхдээ олон улсын галт тэрэгний чиглэл тийм ч
олонгүй. Гэхдээ та \”Оросын төмөр зам”-ын олон улсын галт тэрэгний цагийн
хуваарийг харвал Улаанбаатар хот руу явж буй Монголын галт тэрэг ганцаараа
бараг шөнө дунд явахаар харин бусад улс орныг зорьж буй галт тэрэг өглөө эрт,
оройтлоо гэхэд өдөр гэгээтэй цагт хөдөлж байхаар зохицуулсан байгааг олж харах
болно. Өмнө нь арай эрт 21.00 цагийн үед
хөдөлдөг байсан галт тэрэгний цагийн хуваарийг яагаад ингэж шөнө дунд болгож
өөрчилсөн нь тодорхойгүй. Москва хотод янз бүрийн хулгай, дээрэм, гэмт
хэрэг, ялангуяа шөнө оройн цагаар ихэвчлэн гардаг, тийм ч тайван хот биш.
\”Нарлаг”-ын галт тэргийг үдэж өгөөд шөнийн цагаар гэрлүүгээ айдастай буцаж буй
олон монгол охид, залуучуудын аюулгүй байдал энд хөндөгддөг гэдийг ойлгож
байгаа Монгол дарга хэд байдаг бол. Зөвхөн Орос/Монгол гэсэн ганцхан чиглэлд
явж буй галт тэргэнд ийм олон ноцтой асуудал байгааг харахаар \”УБТЗ” нийгэмлэгийг
бүрдүүлж буй хоёр тал тэгш эрхтэй гэдэгт эргэлзээ төрж, тэнд дарга менежер хийж
буй Монгол дарга нар Монгол хүмүүсийнхээ эрх ашгийг хамгаалахын төлөө зүтгэдэг
гэж хэлэхэд хэцүү л байдалтай санагдлаа.

Р.Энхболд /
2015 оны 5-р сарын 31/