Бид “БОЛОВСРОЛ”-ыг нэг үл тоосон шинжтэй аж төрсөөр л байна. Гэтэл боловсрол бол тухай улс, үндэстэн, иргэн оршин тогтнохын гол баталгаа юм. Боловсрол үгүй бол хэчнээн тусгаар тогтнол гэж хашгираад нэмэргүй болсон цаг үед амьдарч байгаагаа харин мэддэг билүү?
Боловсролыг олон их дээд сургууль төгссөн, олон ромбо дипломтойгоор нь хэмждэггүй. Боловсрол гэдэг бол олон талын мэдлэг. Хүний ухааныг ойлгох, ёс суртахуун, ёс зүй, гоо зүй, гоо сайхан, уран зураг хараад ойлгох, сонгодог хөгжим сонсоод мэдрэх, хүнийг ёс суртахууны зөв хандлагаар хүндэтгэх, хайрлах, энэрэх … энэ бүх нийлсэн иж бүрэн мэдлэгийг боловсрол гэж тодорхойлж болно.
Бороо орохоос айх, тэнгэр дугарахаар гайхах, өвчин тусаад сандрах, үхнэ гэж уйлах биш бүгдийг нь ойлгож, цаад учир шалтгааныг нь мэдэж авна гэдэг бол боловсрол юм.
Боловсролтой болсон хүн өөрчлөгддөг, шинэчлэгддэг, өөртэйгөө болон бусадтай, нийгэмтэй зөрчилддөг. Өөрчлөгдөхийг, шинэчлэгдэхийг, зөрчилдөхийг, үзэл бодлын хувьсгал хийхийг хүсдэг. Өөрийнхөө өчигдөртэй адил бус илүү болохыг хичээж, тэр бүх алдсан оносон, дээш доош хэлбэлзсэн, зөв буруу, эсэргүүцэлтэй тулгарсан, түүнийг ялах гэж оролдсон энэ бүх уртаас урт замаар явсан хүн л жинхэнэ боловсролыг олж авсан байдаг.
Гэтэл манайд боловсрол гэдгийг дэндүү давчуу, дэндүү ахархан зүйлээр хязгаарлаж байна. Мэргэжилтэй хүмүүс бий. Тэд бол зөвхөн нэг талын л мэдлэгтэй хүмүүс юм. Физикч, математикч, эдийн засагч, хуульч, эмч, барилгын инженер гэх мэт нэг талын мэдлэг, чадвартай хүмүүс Монголд олон байна. Гэвч энэ нь улс нийтийн боловсролын үнэлэмжийг илтгэхгүй. Мэдээж бүхий л талын мэдлэгтэй болоход сургах нөхцөл боломж хэрэгтэй. Даанч тийм боломж, тий байгууламж манайд алга. Түүний оронд диплом гэх хэрэгцээгүй зүйлээс мөнгө хийж байна. Уг нь РОМБО-ыг сэхээтэн л зүүдэг. Сэхээтэн гэдэг бол өөрийгөө өөрчилж, боловсрол олж авсан хүн юм. Түүнээс олон жил сурчихаад тэр мэдлэгээрээ баян амьдарч чадахгүй байгаа хүнийг боловсролтон гэж хэлэхэд учир дутагдалтай. Тэгсэн атал сургуульд сураагүй нь баяжиж, баян тансаг амьдарч байна.
Тэнэг хүн баяждаг улс манайхаас өөр байна уу? Энэ л биднийг боловсролгүй, оюуны хувьд доод түвшинд амьдраад буйг илтгэх мэт.
Баяжиж мөнгөтэй болсон хүний ямар муухай болдгийг бид өдөр бүр, цаг тутамд харж байна. Энэ юуных вэ. Энэ бол боловсролгүйнх. Монгол хүн баяжаад, мөнгөтэй болоод ямарч хэрэг алга. Нийгэмд, улс оронд тэдний баян байх ямарч ач холбогдолгүй байна.
Монгол хүний боловсролын түвшинг тогтоох энгийн жишээ дурьдая л д аа. Жишээ нь Монголчууд үсээ засуулахдаа хүнээс асуудал. Зурхай хардаг. Ийм “тэнэглэл” байж болох уу. Ер нь Монгол хүнийг боловсролгүй болгож буй зүйл бол мухар сүсэг юм.
Бүгд л гар утаснаас эхлээд сайхан техник ашиглаж байна. Гэвч тэр техникээ ашиглах бус ашиглуулж, “техникийн боол” болчихлоо. Өөрөөр хэлбэл түүнийгээ ашиглах ухаан хүрэхгүй байна шүү дээ.
Тэгээд л юу л болно лам руу гүйцгээнэ. Бие өвдвөл ламд үзүүлнэ, сургууль орохоор бол ламаас асууна, шалгалт өгөхдөө ламдана, визэнд ороход хүртэл лам. Бүх зүйлс лам буюу мухар сүсгээр удирдуулна. Зүгээр л машин аваад уначихаж чадахгүй ламаас асууж байна. Энэ бол боловсролгүй хүний л хийх үйлдлүүд юм. Гэтэл боловсролтой хүн ухрах бус урагшилдаг. Уламжлалаа хойно оо орхиж, зан заншилаа үлдээдэг. Түүнийг дурсдаг болохоос тээж явдаггүй.
Нийтээрээ ийм боловсролгүй бүдүүлэг байгаад манай төр, манай улс төрийн систем, манай улс төрийн намууд буруутай. Тэдний бодлого шийдвэр боловсролыг орхигдуулж, мартагнуулсан учраас л нийтээрээ ийм доод түвшинд ирчихсэн. Хар л даа. Төрийн толгойд байгаа хүн нь гал тахиж мухар сүсэглэж байна. Ийм хүнийг сонгож байгаа сонгогчид ч түүнээс ялгаагүй байж таарах нь байна шүү дээ.
Түүний дараа энэ бүх сүм хийдүүд Монгол хүнийг мухраар сүсэглүүлж, боловсролтой болох тэмүүллийг үгүй хийж байна.
Бүх нийтээр боловсролтой болоход ядаж л тэнгэр дугарахад айдаггүй, визэнд орохдоо ламддаггүй болохын тулд төрөөс анхаарч зөвхөн боловсролд чиглэсэн яамтай болох учиртай. Одоо байгаа яам бол зүгээр л хэдэн сургууль цэцэрлэгийн үйл ажиллагааг зохицуулдаг байгууллага гэлтэй. Зөвхөн боловсролыг хариуцдаг яам бүх нийтийн боловсролын тухай асуудлыг шийдвэрлэнэ.
Ийм зүйлгүйгээс болоод боловсролын асуудлыг хариуцах учиртай яам нь хэвлэх үйлдвэр шиг л ажиллаж, жинхэнэ боловсрол олж авах ёстой сурах бичигт мэдлэг олгох зүйл бичигдэхгүй байна. Ер нь манайд уншчихаар ном байна уу. Номын дэлгүүр рүү ороод үзье. Ямар ном байна вэ. “Яаж баяжих вэ”, “Ямар нүдтэй лам”, “ямар чоно”, “ямар хатан ухаан”, “ямар хаан заяа” гээд дандаа л мухар сүсгийн номнууд л харагдаж байна. Үүнийг бодлогоор л өөрчлөх ёстой юм.
Тиймээс хамгийн дээрээсээ эхлээд боловсролой болох хэрэгтэй. Хамгийн дээд талын гурвыгаа эхлээд боловсролтой болгоно. Дараа нь намуудыг боловсролтой болгоно. Загас толгойноос өмхийрвөл юу гэдэг билээ. Түүн шиг бүх нийтийн боловсролыг дээрээс нь л эхлүүлэх хэрэгтэй.
Үүний дараа дэлхийтэй, хөрштэйгөө харилцах, өрсөлдөх тухай яриаг хөндөж болно. Түүнээс нийтээрээ гал тахиж, хэтэвчээрээ даллаж, ламдаж байгаа Монголчуудыг хөдсөн дээлтэй урд үеэсээ холдож амжаагүй явна л гэж дүгнэх юм.
Бидний дэлхий байтугай хөрш орнууддаа нөлөөлж чадахгүй байгааг Австрали дахь судалгааны байгууллага тогтоосон байгаа юм. Тэгсэн мөртлөө манай улс бусад улсын нөлөөнд орох нь их байгаа гэжээ. Энэ нь ерөөсөө л боловсролын түвшингээс шууд шалтгаалж байна гэж ойлгогдохоор байна.
