УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүүтэй цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-УИХ-ын гишүүд сэжигтэн, яллагдагчдыг эрүүдэн шүүж байгаа бичлэгийг үзлээ. Өөр өөрийн байр суурийг илэрхийлж байна. Таны хувьд тухайн бичлэгийг үзээд ямар сэтгэгдэл төрсөн бэ?
– Гуч орчим минутын бичлэг байсан. Зарим эрүү шүүлт урт хугацаанд үргэлжилж байгаа учраас нэг бүрчлэн үзүүлэлгүйгээр товчилсон байдлаар үзүүлсэн. Хэвлэлийнхэнд үзүүлэх байлгүй. Нууцаас гарчихсан асуудал шүү дээ. Харин олон нийтэд үзүүлэх эсэх асуудал дээр миний байр суурь бол жүжигчилсэн байдлаар үзүүлэх хэрэгтэй. Жишээлбэл, Содномдаржаагийн оронд Доржоо юм уу, Батаа ч юм уу ямар нэгэн жүжигчин оруулаад болсон процесс, хорих өрөөг нь дүрслэж, олон нийтэд үзүүлэх ёстой гэж үзэж байна. Түүнээс тэр бичлэгийг шууд эх хувиар нь үзүүлж болохгүй.
-Яагаад?
-Өндөр настай ээж нь хүүгээ яаж хоригдож, эрүү шүүлт амсаж байгааг харах нь сайхан биш. Бидний хэн ч ийм дүрслэлийг сэтгэл ханамжтай харж чадахгүй. Нөгөө талаас хоригдож байгаа хүнд ч бас хэцүү нөхцөл байдал үүснэ.
Олон улсын шүүх хурал дээр болсон үйл явдлын бичлэгийг эх хувиар гаргахыг хориглодог. Түүний оронд зургаар илэрхийлдэг. Түүн шиг хорих өрөөнд болж байгаа үйл явцыг цензургүй гаргах нь тухайн хүнд ямар байдлаар тусах вэ гэдгийг бодолцох хэрэгтэй байх. Миний хувьд тухай үйл явдлыг шууд бусаар үзүүлэх нь зөв гэж бодож байна.
-Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын ажилтан хоригдогчийн хувцсыг өмсөж тусгаарлах өрөөнд орж ирэн эрүү шүүлт тулгасан тухай асуудал байгаа. Энэ тал дээр та хуульч хүний хувьд тайлбар өгөхгүй юу?
-Хоригдлын буюу шоронгийн хувцас бол ялтанд л байдаг ялгах хувцас. Түүнээс урьдчилан хорих төв дээр энгийн хувцас өмсдөг. Тайлбарлаж байгаа нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын ажилтан гэсэн. Бичлэг дээр энгийн хувцастай хүн тусгаарлах өрөөнд орж суугаад сэжигтэнг дарамталж байгаа үйл явц харагдсан. Миний харсан ойлгосон зүйл бол энэ. Би хуульч хүн учраас үйл явдлын хүрээнд л ярихаар байна.
Хувь хүнийхээ хувьд Хүний эрхийн үндэсний комисс, цагдаа прокурор, тагнуул, ерөнхийлөгч гээд бүхий л хүмүүст асуудал гарах бүрт алхам тутамд нь шаардлага хүргүүлж байсан. Хэнийг ч эрүүдэн шүүж болохгүй. Гэтэл өнгөрсөн 20 жилийн хугацаанд С.Зоригийн хэргийг илрүүлэх нэрээр асар их төсөв авдаг, ажлын хэсэг байгуулагдаж, хэнийг ч хамаагүй шалгадаг, цагдан хорьдог, тэрч байтугай саяхныг хүртэл хянадаг прокурор нь ажлын хэсэгт ороод явж байсан. Уг нь прокурор ажлын хэсэгт орж болохгүй. Нууц гээд л халхавчилдаг байсан.
-Прокурор ажлын хэсэгт орж ажиллах нь яагаад буруу гэж вэ?
-Би гайхдаг. Сэжигтэнг шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын ажилтан тамлаж байхад Хууль зүйн салбарын сайд нь хэн байсан юм бэ. 2015 он гэхээр хэн байсан нь тодорхой байгаа биз. Хянадаг прокурор улс төрийн албан тушаалтан байна гэдэг зөв зүйл биш. Прокурор бол төрийн тусгай албан тушаал байхгүй юу. Анхнаасаа улс төрийн албан тушаалтан прокурор хийх нь буруу гэж бид ярьж байсан.
-С.Зоригийн хэрэгтэй холбоотой хоёр хүнийг эрүүдэн шүүж, хэрэг тулгасан байна. Тэгвэл энэ хэргийн гол буруутанг олсон уу?
-Би тойрог дээрээ ажиллаж байхад яг ингэж асуудаг. Харин би тэдэнд “Энэ хэрэг илэрчихсэн” гэж хэлдэг. Одоо Ц.Элбэгдорж шиг хариулах гээд үзье. Энэ хэргийг энэ гурван хүн хийсэн. Эсвэл энэ гурван хүнд хэрэг тулгасан хүн хийсэн. Түүнээс зүгээр байгаа хүнийг очоод барьж авчраад эрүү, шүүлт тулгана гэдэг чинь хэргээ нуун далдлах гэсэн л оролдлого байхгүй юу.
Үхсэн хүн үг хэлдэггүй гэдэг шиг Ц.Элбэгдоржийн “энэ хэргийг мэдэж байгаа нь ганц С.Зориг” гэж хэлсэн нь таалагдаагүй. Энэ хэрэгтэй холбогдуулан байр сууриа илэрхийлж байсан хүмүүсийн үгнээс та бүхэн дүн шилжилгээ хийгээд үзээрэй. Жишээ нь Э.Бат-Үүл “цаг нь болохоор бүх зүйлийг хэлнэ” гэж хэлж байсан. Үүнийг яваад сурвалжлаад үзэх хэрэгтэй. Яг юу ярьсан бэ гэдгийг нь. Хүмүүс бас нэг юм бодог л доо.
С.Зоригийн хэрэг илрэх ёстой. Алуурчдыг нь олох ёстой. Гэхдээ олох гэж байна гээд эрүүдэн шүүж болохгүй. Эрүүдэн шүүдэг гэх асуудал зөвхөн С.Зоригийн хэрэг дээр биш Хүний эрхийн комисст ирсэн гомдлын ихэнх хувийг ийм төрлийг асуудал эзэлж байгаа.
-Эрүүдэн шүүж байгаа гэдгийг яаж тогтоох вэ?
-Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенц гэж байдаг. Төрийн хяналт нь эрхээ хасуулаад сууж байгаа хүнийг илт сул дорой байдалд оруулж байгаа нь өөрөө эрүүдэн шүүлтийн нэг хэлбэр юм. Манайд бөөнөөр нь нүцгэлдэг. Хүн нүцгэн болчихоор сул дорой болчихдог юм байна. Гэтэл дэлхийн улс орнууд яаж энэ асуудлыг шийдвэрлэдэг вэ. Үүнийг л бид хэрэгжүүлэх ёстой биз дээ.
Шүүхийн шийдвэр биелүүлэх байгууллагыг шинэчлэх цаг болсон байна. Харгалзаж байх ёстой сэжигтэн амиа хорлоод үхчихлээ шүү дээ. Энэ асуудал даймжраад яваад л байна. Гэхдээ эрүүдэн шүүсэн үү, үгүй юу гэдгийг хуулийн байгууллага эцсийн байдлаар тогтооно. Хэрвээ хуулийн байгууллагын үүрэг даалгавраар ажилласан бол энэ зохион байгуулалттай эрүүдэн шүүлт болно.
Үүнийг цэгцлэхийн тулд УИХ дээр ажлын хэсэг гарга гэдэг тодорхой шаардлагыг тавьсан. Гэвч намайг ямарч ажлын хэсэгт оруулдаггүй.
-Бичлэг дээр яг юу гарсан юм бэ?
-Эрүүдэн шүүсэн үйл явдал нь намайг эмзэглүүлж байгаа. Гэхдээ энэ асуудал гарч ирсэн нь маш сайн юм. Өчигдрийн бичлэгийн талаар манай гишүүд янз бүрээр мэдээлэл өгчих шиг боллоо. Нэгтгээд хэлэхэд Содномдаржаа зогсож байгаа. Гаднаас хоёр хоригдол өрөөнд орж ирнэ. Нэг нь Амгаланбаатар байсан. Гурван хоригдол нэг өрөөнд хамт амьдарч байгаа үйл явдал гарна. Нөгөө хоёр гаднаас эргэлт авна, орон дээр хэвтэнэ. Арай давуу нөхцөлтэй. Харин Содномдаржааг шоронгийн дэглэлтээр дэглэнэ. Чи хэргээ хүлээ ч гэдэг юм уу. Шээс толгой дээр нь асгасан гэдэг асуудал байгаа. Сэтгүүлчдэд үзүүлэх байлгүй дээ. Юу болсон бэ гэхээр өрөөнд жорлон байхгүй сав руу бие засдаг. Ингээд явахад нь Амгаланбаатар савтай шээсийг нь цацсанаас болоод тэр хоёр барилцаж авч байгаа үйл явдал бичлэгдсэн байсан.
Нүцгэн байгаа үйл явцыг бас сонирхоод байх шиг байна. Шөнийн цагаар бололтой. Чимгээ унтаж байсан. Амгаланбаатар цээж нүцгэн халаасандаа гараа хийчихсэн тусгаарлах өрөөнд орж ирсэн. Тэгээд “чи хэргээ хүлээ л дээ. Би та нараас болж энд удаан баймааргүй байна” гэж хэлээд нэг тамхи татчихаад гараад явж байгаа дүрслэл бичигдсэн байсан. Ерөнхийд нь багцалж хэлж байгаа шүү.
