Барилга хот байгуулалтын яамны орон сууц, санхүүжилтийн хэлтсийн дарга Э.Батболдтой ярилцлаа.
-Засгийн газраас эдийн засгаа дэмжих хүрээнд гурван их наядын эх үүсвэрийг орон сууцны зах зээл рүү оруулахаар болсон. Энэ эх үүсвэр, ямар зарчмаар, хэнд, хэдэн жилийн хугацаатай зарцуулах вэ?
-Засгийн газраас баталсан 10 их наяд төлөвлөгөөний хүрээнд барилга хот байгуулалтын салбар ялангуяа орон сууцны салбарт гурван их наяд төгрөгийг зарцуулахаар болсон. Үүнд хоёр их наядыг ипотекийн хөнгөлөлттэй зээлийн хөтөлбөрийн хүрээнд иргэдийн орон сууцны зээлд олгох бол үлдсэн нэг их наядыг иргэдийг хямд өртөгтэй орон сууцаар хангах, түрээсийн орон сууц зэрэгт зарцуулахаар төлөвлөгдөөд байна.
-Хоёр их наядыг ипотекийн хөтөлбөрт зарцуулна гэлээ. Хэдий хугацаанд энэ мөнгийг олгож дуусах вэ. Одоогийн байдлаар хэчнээн хүн тус зээлд хамрагдаад байна?
-Хоёр их наяд төгрөгийг 2021-2024 оны хооронд гаргана. Жилд ойролцоогоор 700-800 орчим тэрбум төгрөгийн зээл гарна гэсэн үг. Энэ нь дунджаар 10000-11000 зээлдэгчийг асуудлыг шийдвэрлэх юм.
2020 оны тавдугаар сарын байдлаар нийт 101 тэрбум төгрөгийг 1300 зээлдэгчид олгосон Тэгвэл өнөөдрийн байдлаар 251,3 тэрбум төгрөгийг 3737 зээлдэгчид олгоод байна. Энэ нь өмнөх онтой харьцуулахад гурав дахин их хэмжээний санхүүжилт юм. Өмнө санхүүжилт дутагдалтай байснаас хамааран тодорхой хэмжээнд хүлээгддэг байсан бол одоо санхүүжилт нь хангалттай олгогдож байгаа учир хүлээлт байхгүй шууд шийдвэрлэгдэн явж байна.
-Үүнээс хөдөө орон нутагт хэдий хэмжээний мөнгийг зарцуулах вэ?
-Барилга хот байгуулалтын яам Монголбанктай зөвшилцсөний дүнд нийт санхүүжилтийн 30-аас доошгүй хувийг хөдөө орон нутагт олгох зарчимтай байна. Өнөөдрийн байдлаар 3000 гаруй зээлдэгчийн 1057 нь хөдөө орон нутгийн зээлдэгч. Тодруулбал нийт санхүүжилтийн 30 гаруй хувийг хөдөө орон нутгийн зээлдэгчид аваад байна.
-Ипотекийн зээлийн хүүг зургаан хувь болгосноор эрэлт ихээхэн нэмэгдсэн. Энэ талаарх судалгаа байгаа болов уу?
-Өмнө ипотекийн зээлтэй иргэдийн дундаж орлогын түвшинг харвал 1.5 саяас дээш орлоготой иргэд хамрагдсан. Харин зээлийн хүүг зургаан хувь болгосноор энэ хэмжээ буурч 1.2-1.3 сая төгрөгийн орлоготой иргэд хамрагдах боломж бүрэн хангагдаж байна.
-Зургаан хувь болж буурсан ч нөгөө талд орон сууцны үнэ нь нэмэгдэж байна. Тэгэхээр иргэдэд ирж байгаа ачаалал хэвэндээ үлдэнэ гэсэн үг. Энэ тал дээр танайхаас судалгаа хийсэн үү?
-Барилга хот байгуулалтын яамнаас Барилгын хөгжлийн төвтэй хамтран орон сууцны нийлүүлэлт талын судалгааг хийж байна. Тус судалгаагаар орон сууцны үнэ, зах зээлд нийт хэдэн айлын орон сууц нийлүүлэгдэх тоо гарсан. Улсын хэмжээнд 2021 оны жилийн эцсийн байдлаар 20000 гаруй айлын орон сууц ашиглалтад орохоор төлөвлөгдөөд байна. Орон сууцны үнэ ипотекийн зээлийг бууруулсантай холбоотой өссөн асуудал иргэдийн дунд яригдаж байна. Одоогийн байдлаар энэ байдал барилгын салбарт төдийлөн орж ирээгүй юм. Харин барилгын материалын үнийн өсөлттэй холбоотойгоор орон сууцны ам метрийн үнэд бага зэрэг өсөлт байгаа. Гэхдээ энэ нь инфляцын түвшин болон хэрэглээний үнийн индексээс доогуур хэмжээний өсөлт учир энэ нь бодит байж болохуйц өсөлт юм.
-Нэг их наяд төгрөгийг орон сууцжуулах хөтөлбөрт зарцуулна. Залуус 1, 2, 3-ийг хаана барихаар төлөвлөж байна, газар дэд бүтцийн асуудлыг төрөөс шийднэ гэж байсан байх аа?
-Тийм ээ, Барилга хот байгуулалтын яамнаас Морингийн даваа орчимд залуус хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхлээд байна. Төслийн газар болох төрийн орон сууцны корпорацийн өмчийн газарт бид тухайн орчмын хөгжлийн хөтөлбөртэй уялдуулан инженерийн дэд бүтцийн хангамжийг шийдэн төр хувийн хэвшлийн гэх мэт хямд өртөгтэй орон сууц барьж иргэдээ оруулах болно. Түүнчлэн тэр хавьд орон сууцнаас гадна тухайн орчмыг бүтнээр төлөвллөх буюу орон сууц авто зам, ажлын байр зэрэг төслүүдийг давхар төлөвлөөд явж байна.
-Ипотекийн зээлд улсын төсвөөс дахин мөнгө хуваарилах уу. Эсвэл зөвхөн тус хоёр их наядад багтах уу?
-Энэ дүн нь санхүүжилт бүгдийг тооцон гаргасан дүн юм. Зээлийн эргэн төлөлтөөс эргэн орж ирэх хөрөнгөд арилжааны банкууд хувь нэмрээ оруулан жилдээ 600-700 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт гарах төлөвтэй. Иймд улсын төвсөөс санхүүжилт гарах шаардлагагүйгээр эргэн төлөлтийн санхүүжилтээр бүрэн хэрэгжин дуусгана.
-Найман хувийн зээлтэй иргэдийг зургаан хувьд шилжүүлнэ гэх яриа гарч байна. Энэ талаарх судалгааг дахин хийсэн үү?
-Нийт 65000 зээлдэгчийн хүүг зургаан хувь болгоход 351 тэрбум төгрөг шаардлагатай. Нэгэнт зээлээ авчихсан, тэр нь МИК дээр баталгаажаад үнэт цаас болчихсон. Анхны тооцсон хүүгээс холбоотой байгууллагууд нь тодорхой хэмжээнд авах ёстой шимтгэлээ аван эргүүлээд Монголбанкинд төлөгдөх схемээр явж байгаа. Тус схемийг дахин санхүүжүүлэхээр болвол заавал арилжааны банкууд иргэдийн зээлийн хэмжээг судлаад тодорхой хэмжээнд шимтгэл авах, мөн МИК-ийн үнэт цаасны шимтгэл авах зэрэг энэ төлбөрийг өгөхгүй болно гэсэн үг. Төлбөр төлөхгүй гэвэл юу гэж банк тэр ажлыг хийх билээ. Тэгэхээр энэ мөнгийг төлөх шаардлага гарч ирнэ. Нэгэнтээ гурван их наяд гарсан дээрээс нь 65000 зээлдэгчийг массаар нь авч үзвэл нэлээд их мөнгө болох юм.
-Та сарын 1.2-1.3 сая төгрөгийн дундаж орлоготой иргэд зээлд хамрагдаж боломтжой болсон гэлээ. Тэгвэл яг энэ орлогод нийцэх орон сууц зах зээлд хэр их байгаа вэ?
-Судалгаанаас харахад, зах зээлд борлуулагдаагүй орон сууцны дундаж үнэ 2.4 сая төгрөг байна. Мэдээж үүнд хотын төвд байрлах өндөр үнэтэй орон сууц орсон. Мөн хотын захын хямд өртөгтэй орон сууц зөндөө байна. Жишээлбэл Яармаг, Сонгинохайран, БЗД хавьцаа орон сууцны дээд үнэ 2.2 сая төгрөг байна. Тэгэхээр 1.2 сая төгрөгийн орлоготой иргэн сард 450 мянган төгрөгийг ипотект төлөх боломжтой гэсэн үг. Үүнийг 30 жилээр авч байгаа гэж үзвэл тухайн хүн 70-90 сая төгрөгийн зээл авах боломжтой гэсэн үг. Судалгаанаас харахад одоо гарч байгаа ипотекийн зээлийн эрэлт талыг дэмжсэн санхүүжилт нөгөө талдаа ашиглалтад орж байгаа орон сууц хоёр параллель явж байна. Эрэлт нэмэгдээд ирэхээр орон сууцны үнэ өснө. Цаашид бид үүний балансыг барихын тулд Монголбанктай зөвшилцөж байгаад зах зээлд гарах ипотекийн санхүүжилтийг тодорхой хэмжээнд барих арга хэмжээ ярина. Мэдээж орон сууц нийлүүлэлт хангалттай байхад үүнийг бариад байх шаардлагагүй. Гол нь бид орон сууцны үнийг тогтвортой барьж байж иргэдийн худалдан авах чадварт нийцсэн хөтөлбөр явуулна.
-Түрээслээд өмчлөх орон сууцны захиалга авч байсан. Одоо тэр байрандаа бүх хүмүүс орж дууссан уу. Энэ ажил ямар шатандаа явж байна вэ?
-Улсын хэмжээнд 4000 орчим түрээсийн орон сууцны санг бүрдүүлсэн байна. Судалгаанаас харахад, 30000 гаруй иргэд түрээслээд өмчлөх орон сууцанд хамрагдах хүсэлтээ ирүүлсэн юм. Барилга хот, байгуулалтын яамнаас Хятад, Өмнөд Солонгос, Азийн Хөгжлийн банк, Европын сэргээн босголтын банк зэрэг байгууллагатай хамтраад нийслэл болон хөдөө орон нутгийн хэмжээнд тодорхой хэмжээний түрээсийн орон сууцны санг байгуулах ажлыг эхлүүлж байгаа. Урьдчилсан байдлаар гэрээ байгуулагдаад ажил нь эхлээд явж байгаа 18000 мянга орчим айлын төсөл эхлээд явж байна. Байршлын хувьд Сүхбаатар дүүргийн долдугаар хороо Ногоон нуур орчимд 1008 айлын орон сууц, Хан-Уул дүүрэгт 5000 гаруй айлын орон сууц, Сонгинохайрхан дүүргийн нэгдүгээр хороо Баянголын орчимд 2000, Азийн хөгжлийн банкны төслөөр 10000 айлын түрээсийн орон сууцны төслүүд хэрэгжээд явж байна.
-Эхний ээлжийн иргэдийг хэзээнээс оруулах вэ?
-Ер нь бол төслүүд гэрээ байгуулсан огноогоос хамаараад харилцан адилгүй. Зураг төсөл болон ТЗҮ үе шат гээд нэг жил орчим явна. Мөн барилга угсралтын гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулах үйл явцаас хамаараад 2-3 жил явах магадлалтай. Томоохон төслүүдийн хувьд дөрвөөс таван жил үргэлжлэх ийм байдалтай байдаг.
