“Доромжлох үйлдлийг эрүүжүүлэх нь зөв үү?” олон талт хэлэлцүүлэг боллоо.
Өнгөрсөн онд Засгийн газраас УИХ-ын дарга Г.Занданшатарт Эрүүгийн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлсэн.
Тус хуулийн төслийн 1 дүгээр зүйлийн 2-т зааснаар, Эрүүгийн хуульд “13.15 дугаар зүйл. Доромжлох” гэмт хэргийг нэмж “Хүний нэр төр, алдар хүндийг олон нийтэд гутаан доромжилсон бол
дөрвөн зуун тавин нэгжээс нэг мянга гурван зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох,
эсхүл хоёр зуун дөчин цагаас долоон зуун хорин цаг хүртэл хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх,
эсхүл нэг сараас зургаан сар хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ.” гэж тусгажээ.
“ХҮҮХДИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХ НЭРИЙН ДОР ДОРОМЖЛОЛЫГ ЭРҮҮГИЙН ХУУЛЬД ОРУУЛЖ БОЛОХГҮЙ”
Хэлэлцүүлгээр “Глоб Интернэшнл” төвийн хуульч Б.Пүрэвсүрэн “Доромжлох гэх заалт үеийн үед байсан. Энэ заалтыг 2017 онд эрүүгийн хуулиас хасаж зөрчлийн тухай хуульд 6.21-д гүтгэх гэмт хэрэгт оруулсан. Улмаар 2020 онд эрүүгийн хуульд худал мэдээлэл тараах гэмт хэрэг болгосон. Уг зохицуулалтаар гүтгэх, доромжлох заалтаа нэгтгэн ойлгож иргэн, сэтгүүлчийг ялгахгүйгээр хариуцлага тооцож байна. Олон улсын зөвлөмжөөр энэ асуудлын гэмт хэрэгт хорих ялын шийтгэл хэрхэвч байж болохгүй гэж хатуу зөвлөдөг. Монгол Улсын Засгийн газар 2015 онд хүлээж авч байсан.
2020 оноос зохицуулж буй “худал мэдээлэл тараах” гэмт хэргийн жишээг авч үзвэл “Орон нутгийнхаа цахим хуудсанд хосууд гэр бүлийнхээ маргаан буюу нэгнээ муу үгээр хэлж нийтэлсэн, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн коммент хэсэгт сэтгэгдлээ бичсэн хүмүүст уг хуулиар хариуцлага оноогдуулсан байдаг. Тэгэхээр доромжлох гэх хэргийг эрүүгийн хуулиар шийдэх нь эрсдлийг дагуулна.
Уг шаардлага иргэдийн чөлөөт үзэл бодлоо илэрхийллийг нухчин дарах улс төрчдийн оролдлого.
Одоогийн эрүүгийн хуульд хорих ялийн шийтгэл байхгүй ч шалгаж байх явцад цагдан хорих хууль зүйн боломж байна. Ялангуяа 13.14-ийн худал мэдээлэл тараах зүйл ангиар 2-53 хоног цагдан хоригдсон иргэд байна. Тэр хүмүүс хүнийг хэл амаар доромжилсон гээд оргон зайлах юм уу, өөр гэмт хэрэг үйлдэх нөхцөл байдал гарах юм уу. Ийм тодорхойгүй нөхцөл үүсээд байна.
Өнөөдрийн хэлэлцүүлгийн зорилго бол зохицуулалтгүй биш зохицуулалт байна. Гэхдээ гүтгэх, худал мэдээлэл тараах гэмт хэргийг эрүүгийн хэргээр шийдэж байхад доромжлох гэмт хэргийг нэмж оруулах хэрэгцээ, шаардлага байхгүй. Уг шаардлага бол иргэдийн чөлөөт үзэл бодлоо илэрхийллийг нухчин дарах улс төрчдийн оролдлого.
Манай төв гүтгэх, доромжлох, нэр төр гутаах 1146 шүүхийн шийдвэрт үндэслэн судалгаа хийв. Үүнээс гэмт буруутайд тооцсон 48 хувь буюу хоёр хэрэг тутмын нэг нь хэвлэл мэдээллийн байгууллага. Харин эрүү, иргэний журмаар гомдол гаргаж буй 30 гаруй хувь нь төрийн байгууллага, улс төрчид, өндөр албан тушаалтнууд байв. Энэ нь олон улстай харьцуулахад маш өндөр тоо.
Бага, өсвөр насны хүүхдүүдийн хувьд сургууль орчмын бүсэд бие биеэ зохисгүй үгээр хэлдэг. Гахай гэдэг чинь л доромжлох гэмт хэрэгтээ орно. Тиймээс хүүхдийн эрхийг хамгаалах нэрийн дор доромжлолыг эрүүгийн хуульд оруулж болохгүй. Энэ бол тусдаа ойлголт. Доромжлох нь ёс суртахууны асуудал, энэ хэргээр бүх хүнийг шийтгээд байвал хүн бүр эрүүгийн хэрэгтэй болох үр нөлөөтэй” гэлээ.
“ДОРОМЖЛОХ, ГҮТГЭХИЙГ ЭРҮҮГИЙН ГЭМТ ХЭРЭГ БИШ ИРГЭНИЙ ХУУЛИАР ШИЙДВЭРЛЭХ БОЛОМЖТОЙ”
Хуульч, судлаач Л.Галбаатар “Эрүүгийн хуулийн нэмэлт төсөл буюу 13.15 Доромжлох заалт ба үндэсний эрх зүйн зохицуулалтын онцлог” сэдвээр илтгэл танилцуулав.
Тэрээр “Монгол Улсын эрүүгийн хуульд гүтгэх, доромжлохыг гэмт хэрэг гэж заасаар ирсэн. Гэтэл НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлөөс гүтгэлэг, доромжлолыг гэмт хэрэг болгон заах нь хүний үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхийг хэтрүүлж хязгаарлах үр дагавартай гэдгийг удаа дараа зөвлөсөн. Монголд шүүмжлэлт дуу хоолойг доромжлох гүтгэх гэмт хэрэг хэмээн шийдвэрлэсэн тохиолдол байдаг. Үүний дагуу эрүүгийн хуулиас гүтгэлэг, доромжлол заалтыг хасах чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж доромжлох гэмт хэргийг хассан. Гэхдээ гүтгэлэг гэх заалтыг эрүүгийн хэргийн 13-р зүйлд үлдээсэн.
Гэтэл өнгөрсөн жил Засгийн газраас доромжлох гэмт хэргийг эрүүгийн хэрэгт нэмэх төсөл өргөн барьжээ. Одоогийн эрүүгийн хуульд тусгагдсан 13.14-р заалт иргэд, хэвлэл мэдээллийн байгууллагын үйл ажиллагааг цензурдэх хандлагатай байна. Уг заалтын дагуу ихэнхдээ улс төрчид, төрийн өндөр албан тушаалтнууд гомдол гаргадаг.
Эрүүгийн хуульд заасан гүтгэлэг, доромжлол нь шүүмжлэлт дуу хоолойг хязгаарлах үр дагавартай нь харагдаж байна. Тиймээс эрүүгийн хуулиас гүтгэх заалтыг хасах мөн доромжлох гэмт хэргийг нэмж болохгүй. Уг асуудлыг иргэний хуулиар зохицуулсан байдаг.
Хүний нэр төр, алдар хүндэд халдвал тухайн хохирсон гэх этгээд нэхэмжлэл гаргаж нөхөн төлбөр гаргуулах боломжтой. Иргэний хуулиар шийдүүлэхээр талууд тэгш эрхтэй оролцогч буюу өөрсдөө асуудлаа нотлох үүрэгтэй байна. Хэрвээ эрүүгийн хуулиар шийдүүлбэл хөндлөнгийн мөрдөгч, прокурор оролцдог. Доромжлох, гүтгэх гэх асуудал нь эрүүгийн гэмт хэрэг биш иргэний хуулиар шийдвэрлэх боломжтой” гэлээ.
