Аливаа улс орны Үндэсний аюулгүй байдалд шууд нөлөөтэй, маш онцгойлон анхаардаг дөрвөн том хүчин зүйл байдаг. Үүнд:
1) Хар тамхи. НҮБ-ын дэргэдэх “Дэлхийн хар тамхитай тэмцэх алба” 2010 онд Монгол Улсыг хар тамхи, мансууруулагч бодисыг тээвэрлэгч орны тоонд оруулж байсан бол хэдхэн жилийн дараа хар тамхи, мансууруулагч бодисыг хэрэглэгч орон хэмээн зарласан байна.
2) Садар самуун. Биеэ үнэлэлт, хүний наймаа, хүчирхийлэл, үдшийн цэнгээний газрууд болон саун, массаж, дэн буудлуудын талаарх таагүй мэдээллүүдийг бид өдөр бүр мэдээллийн сувгуудаар хүлээн авах нь энгийн үзэгдэл болсон.
3) Казино. Олон нийтэд ил болоогүй ч нуугдмал байдалд хөгжин цэцэглэж, газар аваад зогсохгүй, нэр хүндтэй олны танил хүмүүс ч нэр холбогдох нь цөөнгүй байдаг.
4) Пирамид тогтолцоотой алдарт Сүлжээний бизнес гэх залилан луйвар.
Тэгвэл өнөөдрийн Монгол Улсын хуулинд дээрх хүчин зүйлсээс, жишээ нь сүлжээний бизнесийг дараах байдлаар тодотгон харуулжээ хэмээн судлаач Д.Чимэддамба сүлжээний бизнесийн талаарх мэдээллээ эхлүүллээ. Түүний олон нийтэд хандан хүргэж буй энэ төрлийн бизнесийн талаарх судалгаа бүхий сэрэмжлүүлэг, мэдээллийг бүрэн эхээр нь хүргэе.
“2001 оны хоёрдугаар сарын 1-ний өдөр батлагдсан Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай Монгол Улсын хуулийн 8 дугаар зүйлд /Хориглох аж ахуйн үйл ажиллагаа/ дээрх дөрвөн үйл ажиллагааг хориглохоор заасан байдаг. Мөн Эрүүгийн хуулийн шинэчилсэн найруулгын 17.3 дугаар зүйлд /Залилах/:
1. Хуурч, эсхүл баримт бичиг, эд зүйл, цахим хэрэгсэл ашиглаж, зохиомол байдлыг зориудаар бий болгох, сүсэг бишрэлийг далимдуулах, бодит байдлыг нуух замаар бусдыг төөрөгдөлд оруулж; нэр хүнд, урьдын харилцааны явцад бий болсон итгэлийг урвуулан ашиглаж эзэмшигч, өмчлөгчийн эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг хууль бусаар шилжүүлэн авсан бол дөрвөн зуун тавин нэгжээс арван дөрвөн мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл нэг сараас гурван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг сараас гурван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.
2. Энэ гэмт хэргийг:
2.1. Албан тушаалын байдлаа ашиглаж;
2.2. Бусдад ноцтой, их хэмжээний хохирол учруулж үйлдсэн бол арван мянган нэгжээс дөчин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл хоёр жилээс найман жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.
3. Энэ гэмт хэргийг:
3.1. Байнга үйлдэж амьдралын эх үүсвэр болгосон;
3.2. Олон шатлалт маркетинг, пирамип тогтолцооны луйврын аргаар үйлдсэн
3.3. Зохион байгуулалттай гэмт бүлэг үйлдсэн бол таван жилээс арван хоёр жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.” гэж байна.
Тэгвэл:
1) Олон шатлалт маркетинг гэж юу вэ?
2) Пирамид тогтолцооны луйврын арга гэж юу вэ?
3) Яагаад хориглох болов?
4) Олон шатлалт маркетингийг дотор нь хэд хуваадаг вэ?
5) Пирамид тогтолцоотой залиланг дотор нь хэд хуваах вэ?
6) Хэрхэн ялгаж таних вэ?
7) Өнөөдрийн хууль тогтоомжид хэрхэн юу гэж заасан байдаг вэ?
8 ) Хариуцдаг, хяналт шалгалт тогтоодог төрийн хууль хяналтын байгууллагууд байна уу?
9) Монгол Улсад хэрхэн, яаж бүрэн цэгцлэх ёстой вэ?
10) Цаашид энэхүү өмчлөх эрхийн эсрэг залилангийн гэмт хэрэг гарахгүй байхад юунд анхаарах ёстой вэ? гэх мэт асуултууд урган гарч ирж байгаа юм. Эдгээр асуултанд бүрэн гүйцэт хариулт олохын тулд худалдааны шинжлэх ухааныг нарийвчлан судлах хэрэгтэй юм.
Дэлхий дээр үндсэн хоёр төрлийн худалдаа байдаг.
1) Уламжлалт буюу ченжийн худалдаа.
Уламжлалт худалдаа гэдэг нь бидний өдөр тутмын амьдралд түгээмэл, ил байдаг ба худалдаж аваад эргүүлэн нэмэгдэл үнээр зарж ашиг болдог ченжийн худалдаа юм. Энэ худалдаанд чанар болон стандарт тийм ч хангалттай сайн бус, байнга асуудал дагуулдаг, зах зээлд ихээхэн мөнгө зарж реклам сурталчилгаа хийн бараа бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрээс хэрэглэгчид хүргэх бүх шат дамжлага бүр дээр ашиг болон үйлчилгээний хөлс, сурталчилгаа, тээврийн зардал нэмэгддэг хэрэглэгчийн төлөө бус чанарыг эрхэмлэдэггүй, тооны араас явдаг уламжлалт ченжийн гэгддэг худалдаа юм.
2) Олон шатлалт маркетинг буюу шууд худалдаа
Олон улсын ISO, GMP, TGA, HALAL зэрэг чанарын стандартууд болон өндөр түвшний шаардлагыг бүрэн хангасан өөрөө үйлдвэрлэгч компани бөгөөд тариалалтаасаа эхлээд үйлдвэрлэл, тоног төхөөрөмж, судалгааны лаборатори, үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн нь бүгд патентлагдсан байдаг. Үйлдвэрээс гарсан бараа бүтээгэхүүнд дундын ямар нэгэн үнэ нэмэх шат дамжлагагүйгээр эцсийн хэрэглэгч хүртэл бүх зардал, тээвэрлэлт, даатгал, татвар зэргийг шингээсэн, гол нь чанарыг нь бүрэн хариуцдаг, ямар нэгэн реклам сурталчилгаанд, тодруулбал телевизийн болон сонин, сайтууд, цахим орчноор сурталчлахгүйгээр, гараас гарт, хүнээс хүнд, хаалганаас хаалганд хүргэдэг, биечилсэн, аман сурталчилгаанд тулгуурласан худалдааг шууд худалдаа гэдэг байна. Шууд худалдаа нь ямар ч зах зээл дээр реклам зар сурталчилгаанд сохор зоос ч зарцуулдаггүй бөгөөд сурталчилгаанаас хэмнэсэн мөнгийг компанийнхаа бараа бүтээгдэхүүнийг үнэн зөвөөр тайлбарлаж, гишүүний дүрэм журам, “Дэлхийн шууд худалдааны нийгэмлэгүүдийн нэгдсэн холбоо”-ны “Шууд худалдааны ёс зүйн кодекс”-ыг чанд мөрдөн ажилладаг өөрийн сонирхолоороо гэрээлэгч болсон гишүүддээ ОЛОН ШАТЛАЛТ, ОЛОН ҮЕТ /MLM буюу MULTI LEVEL MARKETING/ маркетингийнхаа дагуу урамшуулал, бонус болгон өгдөгөөрөө онцлогтой хэрэглэгч, гишүүнийхээ төлөө гэсэн худалдаа юм. Олон шатлалт, олон үет, олон түвшинт маркетингийг дэлхий дээр шууд худалдааны жинхэнэ компаниуд хэрэглэдэг бөгөөд тэр ч утгаараа бие даасан цогц шинжлэх ухаан болтолоо хөгжиж олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн байдаг.
Харин Пирамид тогтолцоо гэдэг нь “Шууд худалдаа” болон “Олон шатлалт маркетинг”-ийн сүүдэртэй хар тал нь бөгөөд шууд худалдаа мэт харагдуулан улс үндэстэн дамнан, нарийн зохион байгуулалттайгаар мөнгө болон бараагаар өнгөлөн далдлагдаж эдийн засгийн томоохон хохирол учруулдаг онц ноцтой томоохон гэмт хэрэг юм. Түүхэнд Чарльз Понзын, Сергей Мавроди, Бернард Мадофф гэх мэт олон улсад зартай залилагчид байдаг бол Монгол улсад “Жавхланг Бадруулагч”, “Шинэ Санаа Төв”, “Хадгаламж Зээлийн хоршоо”-ны гэх хоёр зуу гаруй хэрэг, “G Time” зэргээс бэлээхэн харж болно. Нэг нэгнийхээ араас хэн нэгнээ элсүүлж гинжин хэлхээг өөр хооронд нь хамааралтай болгож үүсгэдэг учраас сүлжээний бизнес гэж хар хэллэгээр ярьж заншсан бөгөөд сонирхолтой нь олон улсад хуучин социалист орнууд болох ОХУ, Монгол улсад л сүлжээний бизнес гэж хараар ярьж ирсэн түүхтэй.
Тэгвэл өнөөдөр Монгол улсад хүчин төгөлдөр хэрэгжиж байгаа 2001 оны хуулиар зөв ч бай, буруу ч бай аль алиныг нь хуулиар хориглоод зогсохгүй, Эрүүгийн хуулийн шинэчилсэн найруулгад “Эрүүгийн гэмт хэрэг” гэж зүйлчлэн ял эдлүүлдэг болгон хэрэгжүүлж эхэлсэнийг эргэн харахад буруудахгүй. Энэ хууль гарах болсон шалтгаан нь олон мянган хүн залилуулж, олон тэрбум төгрөгийн хохирол үүссэн төдийгүй, нийгэмд хортой үр дагавар бий болгодог томоохон хүчин зүйл учраас хар тамхи, садар самуун, мөрийтэй тоглоомтой адилтган сүлжээний бизнесийг хориглосон байдаг.
Олон жилийн судалгааны үр дүнгээс харахад анх 1972 оноос “Пирамид тогтолцоо”-ны залилан бий болсон байдаг бөгөөд өнөөдрийг хүртэл Монгол улсад хоёроос дөрвөн жилд нэг удаа томоохон давалгаалж цэцэглэн, залилан мэхэлж ирсэн түүхтэй төдийгүй энэ чиглэлийн 300 гаруй сүлжээний гэх пирамид тогтолцоотой залилан гадаад болон дотоодод үүсч байсан. Сонирхолтой нь энэхүү давалгаалж цэцэглэдэг үе нь байнга эдийн засгийн хямралтай, ажилгүйдэл ядуурал ихтэй, хөдөлмөрийн үнэлэмж багатай, хуулиа дагаж мөрддөггүй, төр засагтаа итгэхээ байсан гэх мэт хямралтай үеүдэд тохиодгоороо онцлогтой. Ер нь хямралтай нийгэмд илүү цэцэглэдэг бизнес юм.
Олон шатлалт маркетинг буюу пирамид тогтолцооны залиланг судалж мэдэхийн тулд тулгын гурван чулуу буюу компани, бүтээгдэхүүн, маркетинг зэргийг зайлшгүй судлах хэрэгтэй бөгөөд эдгээрийг нэг нэгнээс нь салгаж ойлгох ямар ч боломжгүй юм. Ингэснээр хэт өрөөсгөл хандах аюултай. Өөрөөр хэлбэл, хоорондоо салшгүй, нягт холбоотой зүйлс юм.
Судалгааны үндсэн дээр Монгол улсад “Олон шатлалт маркетинг буюу Пирамид тогтолцоо”-г өөрөөр хэлбэл Сүлжээний маркетингийг ашигласан компаниудыг үндсэн дөрвөн хэсэгт хуваан үзэж болно.
1) САНХҮҮГИЙН ПИРАМИДЫН КОМПАНИ: Ямар нэг бараагүй, сурталчилгаа нь зөвхөн мөнгө л ярьдаг, бинар маркетингтай. Ихэнхдээ ямар ч аж ахуйн нэгж байдаггүй. Байсан ч дотоодын, хувь хүний төдийхөн компани байдаг. Гол зорилго нь хүн элсүүлэх бөгөөд санхүүжилтийнх нь эх үүсвэр нь хүн элсүүлэхээс эхтэй. Өгөөш нь олон улсынх, ирээдүйн төлбөр тооцооны хэрэгсэл, хувьцаа, ноогдол ашиг, алт, даатгал, аялал жуулчлал, онгоцны хямд тийз, төсөл, ядуурлыг бууруулах, зочид буудал, сайн үйлсийн аян, машин, байртай болох, сургалт, сургуульд явах гэх мэтчилэн. Уран чамин үгтэй, сургалтууд нь дандаа нууцлагдмал, хэзээ ч ил явуулдаггүй, ихэнхидээ сэтгэл зүйн асар хүчтэй сургалтуудаар мэдэхгүй, мэдлэггүй хүмүүсийн итгэл олох замаар тархи угаалт хийж шуналыг хөдөлгөж дэврээж турхирсанаар элсүүлж хамсаатнаа болгодог. Ямар ч төрлийн татвар төлдөггүй, байнга байрлалаа сольж нүүдэллэн залилдаг. Үүнийг хийдэг мэргэшсэн хэд хэдэн бүлэглэл байдаг. Улсад нэг ч төгрөгний татвар төлдөггүй, байнга татвараас зугтаж нуугдаж явдаг. Маркетинг нь БИНАР. /BINARY marketing/ буюу хоёрлосон, хосолсон, hybrid, эрлийз маркетинг. Олон улсад энэхүү маркетингийг зөвхөн залилан луйварт түгээмэл хэрэглэдэг учраас хориглосон байдаг.
2) БАРААТАЙ ПИРАМИДЫН КОМПАНИ: Бараатай ч юм шиг, үгүй ч юм шиг мөн бараа байсан ч хүнд нэг их онцын шаардлагагүй 20 орчим тооны бүтээгдэхүүнтэй бөгөөд сурталчилахдаа гайхамшигтай, шидэт, дэлхийд ганц гэх мэтээр хэлдэг. Бинар болон матрицын холимог маркетингтай. Аж ахуйн нэгж байж ч болно, байхгүй ч байж болно. Байгаа нь дотоодын хөрөнгө оруулалттай хувь хүний байдаг л нэг компани төдийхөн. Хэдийгээр бараатай ч гол зорилго нь болсон болоогүй бараагаар өгөөшилж хүн элсүүлэх бөгөөд санхүүжилтийнх нь эх үүсвэр нь мөн л хүн элсүүлэхээс эхтэй. Цэвэр мөнгөн дээр бус бусдаас мөнгийг нь авахын тулд бараагаар өгөөшилдөг, ихэвчлэн тухайн бараа нь гайхамшигтай, супер, дахин давтагдашгүй, цор ганц, ганц хэрэглээд л эдгэнэ, хорт хавдарыг эдгээнэ, анагаана гэж телевиз болон сонин, сайтуудаар сурталчилдаг байна. Сүүлийн жилүүдэд Монголчууд өөрсдөө энэ залиланг зохион үндэсний үйлдвэрлэлийн бараагаар өгөөшлөн үндэсний үйлдвэрлэл дэмжих нэрийн ард нуугдан интернэт худалдаа, онлайн худалдаагаар залилан мэхлэн луйварддаг болсон. Хуулинд тодорхой зааж тусгайлан нарийвчлан зааж өгөөгүйгээс болоод бусдын үйлдвэрлэсэн бараа бүтээгдэхүүнээр өгөөшлөн пирамид тогтолцоог санаатайгаар зохион хориглосон хуулийг зөрчин залилах гэмт хэрэг ихэссэн. Бараатай пирамидыг нарийвчлан судлахад Дэлхийн болон тивүүдийн мөн бусад орнуудын шууд худалдааны нийгэмлэгүүдэд бүртгэлгүй байдаг төдийгүй өөрөө бараагаа үйлдвэрлэдэггүй бусдын бараанд шошгоо наан зах зээл дээр тоглолт хийдэг байна. Тэдэнд бүтээгдэхүүн борлуулах нь чухаг бус ганган чамин сурталчилгаатай өндөр үнэтэй бараагаар өгөөшлөн мөнгө салгах нь чухал. Үүнийг мөн л мэргэшсэн хүмүүс, бүлэглэл олон жил хийсээр ирсэн. Улсад Аж ахуйн нэгжтэй компани нь татвар төлдөг ч ихэнхидээ аргалдаг, ихэнхидээ икс тайлан өгдөг, гишүүд нь огт татвар төлдөггүй, бас зугтаж нуугдаастай. Маркетинг нь БИНАР, МАТРИЦ хоёрыг хосолдог. Мөн л олон улсад эдгээр маркетингийг зөвхөн залилан луйварт л ашигладаг. Матриц гэдэг нь өөрийгөө дахин хувилдаг системийг хэлдэг байна.
3) ӨНГӨЛӨН ДАЛДЛАГДСАН ШУУД ХУДАЛДААНЫ КОМПАНИ: Мэдээж дэлхийн болон тивүүдийн бусад орны шууд худалдааны нийгэмлэгүүдэд бүртгэлтэй олон улсын чанар стандартын шаардлагыг хангасан олон нэрийн бараа бүтээгдэхүүнтэй байдаг, олон үет маркетингтай. Хамгийн аюултай нь тухайн компанийн хөрөнгө оруулалтыг бодитоор оруулаад ирсэн мэт маш өндөр түвшинд өнгөлөн далдлалт хийсэн байдаг бөгөөд энгийн иргэн байтугай тухайн компанийн томоохон лидер нь ч ялгаж салгаж чаддаггүй. Монголд тухайн компанийг үүсгэн байгуулсан хүн нь Монгол хүн байгаагаар л мэдэж болдог. Ихэвчлэн сурталчилгаагаа телевиз болон олон нийтийн суваг ашиглан эмч нараар сурталчилуулан хийдэг. Ямар ч хөрөнгө оруулалт тухайн компаниас нь байдаггүй бөгөөд харин хөрөнгө оруулалтыг хийсэн мэт далдалдаг, ихэвчлэн бүтээгдэхүүн ашиглаж хэрэглэхээс өөр гарцгүй болтол нь итгүүлдэг байна. Сайн анзаарвал ихэвчлэн эмч, доктор, эрдэмтэд гээд эрүүл мэндийн чиглэлийн хүмүүсийг элсүүлж тэдгээр хүмүүсээр бусдын итгэлийг олон өөрсдийгөө хамгаалуулж байдаг. Гол зорилго нь бараагаа зарах хүн элсүүлэх бөгөөд санхүүжилтийнх нь эх үүсвэр нь хүн элсүүлэхээс гадна бараа эргэлтээс эхтэй. Үүний сул тал нь тухайн компанийн бараа бүтээгдэхүүний үнийг хэт нэмэх, оноог нь багасгах, маркетинг болон олон улсад явагддаг үйл ажиллагааг нь үүсгэн байгуулсан хүн нь өөрийн дур сонирхолдоо нийцүүлэн өөрчилдөг, шууд худалдааны ёс зүй баримталдаггүй дураараа хөгждөг ба хамгийн аюултай нь БИХНТБ-ийг буруу сурталчилдаг байна. Энэхүү буруу сурталчилгаанаас болж эрдэнэт хүний алтан амь эрсдсэн хэд хэдэн тохиолдолууд байдаг. Мөн хөрөнгө оруулалтгүй учраас сүр дуулиантай эхлээд сүүлдээ аажим аажмаар замхарч дампуурсан олон жишээнүүдээс бэлээхэн харж болно. Тогтворгүй, найдваргүй, баталгаагүй. Улсад Аж ахуйн нэгж л татвар төлдөг, мөн л татварыг аргалдаг. Гишүүд нь алдаг оног төлдөг. Маркетинг нь нэг үет болон олон үет маркетингтай. Пирамид тогтолцооны луйвруудаас хамгийн аюултай нь бөгөөд бусад пирамид луйварт зөвхөн мөнгө, эд хөрөнгөө алддаг бол энэ сүлжээнд мөнгө, эд хөрөнгө, эрүүл мэнд байгаа бүгдээрээ хохирдог. Эдгээр маркетингийг дэлхий дээр зөвхөн шууд худалдааны жинхэнэ компани хэрэглэдэг байна.
4) ШУУД ХУДАЛДААНЫ ЖИНХЭНЭ КОМПАНИ: Олон үет маркетингтай, зуугаас дээш нэр төрлийн бараа бүтээгдэхүүнтэй, өөрөө үйлдвэрлэгч байдаг ба бүтээгдэхүүн нь олон улсын чанар стандартуудыг тариалалт, үйлдвэрлэл, лаборатори, тээвэрлэлт зэрэг бүх шатандаа хангаж, баталгаажуулан хэрэглэгчид хүргэдэг. “Дэлхийн шууд худалдааны нийгэмлэгүүдийн нэгдсэн холбоо”-ны “Ёс зүйн кодекс” болон тухайн компанийн гишүүний дүрэм журмыг чанд баримталж, олон улсад хүлээсэн үүргийнхээ дагуу шууд худалдааг бодит утгаар нь гараас гарт, хүнээс хүнд гэсэн биечилсэн дундын ямар нэгэн дамжлагагүйгээр хэрэглэгчид аман сурталчилгаан дээр тулгуурлаж шууд хүргэдэг компани. Үүнийг тухайн компанийнх нь жинхэнэ хөрөнгө оруулалтыг оруулж ирсэнээр хэрэгжүүлж чаддаг. Гол зорилго нь хүн элсүүлэх бус бараа эргэлт нь чухал байдаг тул байнгын найдвартай үнэнч хэрэглэгчийг илүүтэй нэгтгэж чаддаг байна. Иймдээ ч олон жил тогтвор суурьшилтай баталгаатай оршин тогтнож чаддаг байна. Мөн өнөөдөр хамгийн багадаа яг энэ шууд худалдааны зөвд нь 150,000-н Монголчууд өөрөө өөртөө ажлын байр бий болгон ажиллаад зогсохгүй улсдаа шударгаар компани ч тэр, гишүүд нь ч тэр татвараа төлж эх орныхоо хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулж амьдардагыг онцлон сануулах байна. Дээрх компаниудаас эхний гурван компанийн эхэнд нь буюу толгойд нь орсон хүмүүс араасаа элсүүлсэн хүмүүсийн мөнгөөр бэлжиж, хэдхэн сарын дараа асар олон хохирогчдыг дагуулж муугаар төгссөн жишээ баримтууд олон байна…
Тэгвэл өнөөдрийн баталгаатай, найдвартай гэх сүлжээний маркетингаар ажиллаж байгаа компаниуд хэрхэн яаж хууль эрх зүйн орчноо бүрдүүлж татвар төлөгч болсон байдаг юм бол? гэсэн асуулт гарч ирж байна.
Өнөөдөр ихэнх нь тухайн сүлжээний компанийнх нь албан ёсны жинхэнэ хөрөнгө оруулалтыг Монгол улсад албан ёсоор оруулж ирээгүй бөгөөд тухайн нэртэй компани аж ахуйн нэгжийг дотоод, гадаадын хөрөнгө оруулалтаар байгуулж гэрчилгээгээ авахдаа аж ахуйн үйл ажиллагааны чиглэлээ гадаад, дотоод худалдаа, эсвэл олон улсын худалдаа гэж авсан байдаг. Харин татвар төлөгч болж, компанийнхаа нэр дээр бараа бүтээгдэхүүнээ оруулж ирэн УМХЕГ-ын лабораториор баталгаажуулж, ЭМЯ-наас гэрчилгээ авч хянагддаг хэдий ч, сүлжээний маркетингаар үйл ажиллагаа явуулж буйд нь ямар нэгэн хууль хяналт байхгүй байсаар иржээ. Энэ бол хуулийн цоорхойг ашигласан явдал юм. Мөн дотоодоосоо хөрөнгө оруулалттай бол тухайн компанийн нэрийг ашигласан мөнгөтэй хувь хүний компани байгаа юм. Гадаадын хөрөнгө оруулалттай бол гадаадын хөрөнгө оруулагч нь хувь хүн байна уу үнэхээр цаад компаниас нь хөрөнгө оруулалт хийсэн байна уу гэдгээс асар их зүйл шалтгаалдаг байна…
Ихэнхи сүлжээний компанийн үүсгэн байгуулагчид болон захирал нь тухайн сүлжээнийхээ оройд байрлах хүмүүс байдаг нь тухайн компанийн нэрийг барьсан хувь хүний компани төдийхөн гэдгийг баталсан явдал юм. Тиймдээ ч компанийн үндсэн бодлогыг дураараа өөрчилж, бүтээгдэхүүний үнийг нэмэх, оноог нь багасгах, маркетинг төлөвлөгөөг нь өөрчлөх гээд компанийн эзний хүслээр өөрчлөх боломжтой юм… Үнэхээр хөрөнгө оруулалт нь бодитоор орж ирсэн бол компанийн захирлыг гадаадад байрлах төв компаниас нь томилдог бөгөөд компанийн ажилчид нь сүлжээний маркетингаар ажилладаггүй, сүлжээний маркетингад ажилладаг гишүүд нь компанийн дотоод ажилд оролцохгүйгээр олон улсын худалдааны гэрээ конвенцийн хууль дүрэм журмын дагуу баримтаар баталгаажиж явдаг.
Нөгөөтэйгүүр тухайн улсын хууль тогтоомжид нийцсэнээр тухайн сүлжээний маркетингаар ажилладаг компанийг найдвартай, баталгаатай гэж үзэх боломжгүй юм… Монгол улсын хууль хяналтын байгууллагууд болох СЗХ, УМХЕГ, ШӨХТГ, НЭМХ, ҮТЕГ, ЦЕГ гэх мэтчилэн мэргэжлийн мэргэшсэн байгууллагууд Монгол улсад байгаа хэдий ч өнөөдөр бодит байдал дээр ЦЕГ ганцаараа биечлэн энэхүү олон шатлалт маркетинг, пирамид тогтолцоотой залилан луйврын гэмт хэрэгт гар бие оролцож ирсэн нь нууц биш юм. Бусад байгууллагууд нь одоо болтол манай чиг үүрэгт хамааралгүй асуудал хэмээн сүүлийн хоёр жил хэлсээр ирсэн. Гэвч байдал үнэхээр тийм байна уу, үгүй юу гээд хуулийг судлаж нягтлаад үзэхэд жишээ нь, Зөрчлийн хуулийн 11.6-д зааснаар санхүүгийн холбогдолтой бүх асуудалд СЗХ хяналт тавьж ажиллах үүрэгтэй гэж заасан байдаг бол ШӨХТГ нь реклам зар сурталчилгаанд хяналт тавих ёстой гэж байдаг. ҮТЕГ татвар төлдөггүй газруудад хяналт тавих үүрэгтэй. МХЕГ, НЭМХ мөн л олгосон гэрчилгээ, зөвшөөрөлдөө хяналт тавих ёстой гэж заасан байдаг. Эдгээрээс харахад чиг үүргээ биелүүлдэггүй хяналт шалгалтаа сайн тавьдаггүй, шулуухан хэлэхэд шууд худалдаа болон сүлжээний тухай огт мэдлэггүй учраас яахаа мэдэхгүй бултсаар ирсэнтэй шууд холбоотой.
Миний бие:
2008 онд сүлжээний 7 залилан,
2012 онд сүлжээний 13 залилан,
2017 онд сүлжээний 45 залиланг тус тус цагдаагийн байгууллагад илрүүлэн өгч байсан.
2018 он гарсаар одоог хүртэл 48 сүлжээг ил болгосон баримтуудаас харахад цаашид энэ төрлийн гэмт хэрэг хэр зэрэг далайцтай цэцэглэх нь тодорхой байгаа юм.
Өнгөрөгч дөрөвдүгээр сарын 1-нээс тавдугаар сарын 1-нийг хүртэлх хугацаанд ЦЕГ-ын УСГХТХ-ээс зохион байгуулсан “Залилах гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх аян”-ы хүрээнд нийгэмд урьдчилан сэргийлэх нөлөөллийн ажлыг амжилттай зохион байгуулсаны үр дүнд улсын хэмжээнд сүлжээний гэх тодотголтой залилан луйвруудыг МБА хязгаарлаад зогсохгүй өөрсдийн хяналтандаа бүрэн оруулж чадсан билээ.
Энэ удаагийн сүлжээний луйвар нь түүхэндээ 7 дахь удаагаа давалгаалж байгаа бөгөөд өнөөдрийн гол зорилго нь 8 дахь давалгааг бий болгохгүйн тулд та бүхэнд анхааруулахын сацуу, цаашид “Сүлжээний буюу олон шатлалт маркетинг”-ийн бизнесийг эзэнтэй болгож, төрийн хууль хяналтын байгууллагууд нягт уялдаа холбоотой ажиллаасай гэж үзсэний үндсэн дээр Монгол улсад энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудыг бүрэн цэгцлэх цаг нь ирсэн гэдгийг судлаачийн хувьд дуулгаж байна. Хохирогчдыг тоо, хохиролын хэмжээг дурдаад ч хэрэггүй.” гэлээ.
Хуулийн этгээдийн бүртгэлийн газрын дарга Д.Болормаа “Монгол улс нэг ч олон шатлалт маркетингийн аргаар үйл ажиллагаа явуулдаг компанид одоогоор зөвшөөрөл өгөөгүй бөгөөд өнөөгийн ажиллаж байгаа гэрчилгээ авсан компаниуд үйл ажиллагааныхаа үндсэн чиглэлийг гадаад, дотоод худалдаа гэдэг нэрийн ард өнгөлөн далдалж хориотой, хуулийг зөрчсөн үйл ажиллагаа явуулж байгаа нь үнэн” хэмээн ярисан байдаг.
