Цар тахлын үед эдийн засгийг идэвхжүүлэх, иргэдийн орлогын хамгаалахад чиглүүлэн 2021 оны төсөв тодотгож буй. Төсвийн тодотголыг ГУРВАН шалтгаанаар хийж буйгаа Сангийн сайд Б.Жавхлан тодорхой хэлсэн билээ. Нэгдүгээрт, иргэний эрүүл мэндийг хамгаалах, эрүүл мэндийн бэлэн байдлын салбарыг хамгаалах чиглэлд 321.2 тэрбум төсөвлөсөн. Хоёрдугаарт, эрүүл мэндийн салбарын ажилчдын урамшуулалд 454.6 тэрбум, резидент эмч нарыг дайчлан ажиллуулахад 3.7 тэрбум төсөвлөсөн. Мөн иргэдийн орлогыг хамгаалж, эдийн засгийг дэмжих чиглэлд 576 тэрбум төсөвлөсөн. Ерөнхийдөө энэ жилийн төсвийн тодотголыг коронавируст халдварын нөхцөл байдалд зориулан концепц хийх гол зорилготой.
Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2021 оны тэнцвэржүүлсэн орлогын хэмжээ 11,797.8 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 27.9 хувь, нийт зарлагын дээд хэмжээг 13,951.6 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 33.0 хувь, нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл -2,153.7 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 5.1 хувийн алдагдалтай байхаар баталсан.
Энэ оны эхний улиралд өнгөрсөн онтой харьцуулахад эдийн засагт 3.4 хувийн өсөлт ажиглагдаж байна. Валютын нөөц 4.9 тэрбум ам.доллар, мөнгөний нийлүүлэлт 30.4 хувьтай байна. Экспорт гацсан үед төсвийн орлого 97.2 хувьтай гүйцэтгэлтэй гарсан. Зарлага 84.5 хувьтай гарсан нь чамлахааргүй үзүүлэлт юм.
2021 оны төсвийн тодотголд юуг чухалчлан тусгасан, эдийн засгийн ямар үр өгөөжүүд гарах, иргэдийн амьжиргааг залгуулахад хэдийг нь зарцуулах зэргийг багцлан хүргэж байна.
-ХҮҮГИЙН ЗАРДЛЫГ 965.5 ТЭРБУМ БОЛГОЖ БУУРУУЛНА-
Засгийн газрын өр 2020 оны жилийн эцсийн байдлаар 27.9 их наяд төгрөг, өнөөгийн үнэ цэнээр ДНБ-ний 62.3 хувьд хүрээд байгаа. Үүнээс дотоод өр 4.1 хувь, гадаад өр 89.1 хувь, Засгийн газрын өрийн баталгаа болон барих шилжүүлэх төрлийн концесс 6.8 хувийг эзэлж байна. 2017 оноос хойш Засгийн газар үнэт цаас болон өрийн баталгаа гаргаагүйтэй холбоотойгоор дотоод өрийн баталгааны үлдэгдэл буурсан. Харин арилжааны нөхцөлтэй гадаад болон дотоод зээллэгээс татгалзаж, хөнгөлөлтэй нөхцөлтэй гадаад зээлээр шаардлагатай төсөл хөтөлбөр санхүүжүүлэх бодлого баримталж байгаа нь гадаад өрийн үлдэгдлийг нэмэгдүүлж буй юм.
Засгийн газрын өрийн хүүгийн зардал 2021 оны батлагдсан төсвийн хүрээнд 1.137.5 тэрбум төгрөг байсан бол 2021 оны төсвийн тодотголоор 965.5 тэрбум болж буурахаар байна.
-БОНДЫГ БОНДООР ДАРЖ ЧАДСАН Ч, ӨРИЙН ДАРАМТ ӨНДӨР ХЭВЭЭР…-
Засгийн газрын зүгээс стратегийн баримт бичгийн хэрэгжилтийг хангах, дунд хугацааны төлбөрийн дарамтыг бууруулах зорилгоор 2020 оны есдүгээр сард 600 сая ам.долларын 5.125 хувийн купонтой “Номад” бондыг арилжаалсан. Улмаар 2021 онд төлөгдөх 10.875 хувийн купонтой “Мазаалай” бонд, 2022 онд төлөгдөх 5.125 хувийн купонтой “Чингис” бондын тодорхой хэсгийг буцаан худалдан авсан. Түүхэндээ хамгийн бага түвшний хүүтэйгээр дахин санхүүжилт хийж өрийн зохицуулалтын арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсэн.
Мазаалай бондын үлдэгдлийг улсын төсвөөс бүрэн төлж дуусгасан. Дээрх арга хэмжээний үр дүнд дунд хугацааны гадаад төлбөрийн дарамт 0.6 тэрбум ам.доллараар буурсан ч үндсэн төлбөрийн төсөвт учруулах дарамт өндөр хэвээр байгаа юм. 2022-2024 онд 2.3 тэрбум ам.долларын өр төлөх хуваарьтай байгаа.
-БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫГ 90 ТЭРБУМААР ТАНАНА-
2021 оны төсвийн хөрөнгө оруулалтаар нийт 1.3 их наядын 1100 төсөл арга хэмжээ, концессын “Барих-Шилжүүлэх” төрлөөр хэрэгжүүлсэн 5 төсөл, арга хэмжээний эргэн төлөлтөд 266.3 тэрбум төгрөг, нийт 1.6 их наядын 1105 төсөл арга хэмжээ батлагдсан.
Харин төсвийн тодотголд, энэ онд шинээр хэрэгжүүлэхээр батлагдсан боловч гэрээ байгуулагдаагүй, худалдан авах ажиллагааны явц хангалтгүй, өмнөх онуулаас хэрэгжиж эхэлсэн боловч ажлын гүйцэтгэл удаашралтай, бэдтгэл ажил бүрэн хангагдаагүй төсөл арга хэмжээний санхүүжих дүнг 90 тэрбумаар бууруулна хэмээн тусгажээ.
-42 САЯ ТОНН НҮҮРС ЭКСПОРТЛОХ ӨӨДРӨГ ТӨСӨӨЛЛӨӨСӨӨ УХАРЧ 28 САЯ ТОННЫГ ЭКСПОРТОЛНО-
2021 оны төсвийн төсөлд нүүрсний экспортын биет хэмжээг 42 сая тоннд хүрнэ гэсэн өөдрөг төсөөлөлтэй байв. Үүнээсээ олно 1.3 их наядыг төвлөрүүлнэ гэж тооцоолсон.
Гэвч цар тахлын үеэрх хил гаалийн асуудлаас эхлээд 30 сая тонн нүүрс ч экспортолж чадахгүйд хүрээд байгаа. Улмаар төсөвийн тодотголдоо 28 сая тонн нүүрс экспортолно гэсэн зорилготой байгаа юм.
-ВАКЦИН, ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖ, ЭМЧ НАРЫН УРАМШУУЛАЛД 321.2 ТЭРБУМЫГ ЗАРЦУУЛНА-
“Оюу толгой” ХХК-иас НЭГ их наядын орлого орж ирсэн. Иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалж, эрүүл мэндийн салбарын бэлэн байдлыг хангахад 321.2 тэрбум төгрөгийг зарцуулахаар тусгажээ. Үүнийг задалбал:
- Эмч, мэргэжилтнүүдэд олгох урамшуулалд 45.6 тэрбум төгрөгийг төсвийн тодотголд оруулжээ.
- Иргэдэд ковидын талаар мэдээ, мэдээлэл түгээхэд 6.6 тэрбум төгрөг
- Резидент эмч нарыг дайчлан ажиллуулахад 3.7 тэрбум төгрөг
- Бэлэн байдлыг нэмэгдүүлэх буюу тоног төхөөрөмжид 110 тэрбум төгрөг
- Шаардлагатай эм, эмнэлгийн хэрэгсэлд 61.9 тэрбум төгрөг
- Вакцины үр нөлөө, халдвар тархалт, дархлааны идэвхийн судалгаанд 2.4 тэрбум төгрөг
- Вакцины үйлдвэрийн болон эрүүл мэндийн бусад ТЭЗҮ 8.0 тэрбум төгрөг
- Эрүүл мэндийн цахимжуулалт 3.0 тэрбум төгрөг
-ХҮҮХДИЙН МӨНГӨ БОЛОН ХАЛАМЖИД 618.9 ТЭРБУМЫГ ЗАРЦУУЛНА-
Төсвийн тодотголоор хүүхдийн тэтгэмжийг 2021 он дуустал 100 мянган төгрөгөөр үргэлжлүүлэн олгохоор шийдвэрлэсэн. 1.2 сая хүүхдэд 100 мянган төгрөг олгоход 576 тэрбум төгрөг зарцуулагдах юм. Мөн 2021 оныг дуустал хугацаанд нийт 71.5 мянган иргэнд нийгмийн халамж хүртэгчдэд 100 мянган төгрөг олгоно. Үүнд 42.9 тэрбумыг төсөвлөжээ.
Ингээд хүүхдийн мөнгө болон нийгмийн халамжийн тэтгэмжийг он дуустал олгоход нийт 618.9 тэрбум төгрөг зарцуулах ажээ. Үүнийг иргэдийн орлогыг хадгалж, эдийн засгийг дэмжихэд чиглэсэн хэмээн нэрийдээд байгаа юм.
-ЦАХИЛГААН, ДУЛААН, УСНЫ ТӨЛБӨРИЙГ ОН ДУУСТАЛ ХӨНГӨЛНӨ-
“Эрдэнэт” ТӨҮГ, “Тавантолгой” компаниас нийгмийн хариуцлагын хүрээнд олгож байсан цахилгаан дулаан, ус, хогны төлбөрийн хөнгөлөлтийг он дуустал үргэлжлүүлэхээр төсвийн тодотголд тусгасан. Өөрөөр хэлбэл улсын төсвөөс гадуур төрийн өмчийн компаниудын нийгмийн хариуцлагын хүрээнд айл өрх, аж ахуй нэгж, байгууллагын хэрэглээний төлбөрөөс чөлөөлөлөх арга хэмжээг авах юм.
Түүнчлэн сайжруулсан шахмал түлшний нэг тонн тутмын үнийг 2022 оны 4 дүгээр сарын 15-ны өдрийг хүртэл 50 хувиар хөнгөлөн чөлөөлж, шаардагдах зардлыг төрийн өмчит ААН-ээс гаргуулах юм.
