Нэг орой охин минь ингэж ярьлаа. “Би дэлхийн хамгийн мундаг сургуульд шалгалт өгч тэнцээд сурна. Тэгээд гялс сургуулиа төгсч ирээд Монголдоо хуулийн сургууль байгуулна ” гэв.
Нөхөр бид хоёр асуулаа. “Нэгэнт гадаадад боловсрол эзэмшвэл тэндээ нэг хэсэгтээ ажиллаж амьдарч байгаад Монголдоо ирвэл зүгээр биш үү” гэхэд “Үгүй ээ, би тэгж амиа бодож чадахгүй нь ээ. Өнөөдөр манай сургуулийн үүсгэн байгуулагч Галбадрах багш бидэнд яриа хийсэн. Багш маань Японд боловсрол эзэмшиж байхдаа заавал эргэж ирээд Монголдоо дунд сургууль байгуулна. Японы хөгжлийн нууц нь боловсрол гэдгийг мэдсэн учраас ирээдүйд Монголоо хөгжүүлэх иргэдийг сурган хүмүүжүүлэхийн төлөө бүх хүчээ дайчилсан гэж байна.
Тэгээд Шинэ Монгол сургуулийг байгуулсан юм байна. Тэгээд бидэнд “Багш нь та нарыг Монголоо хөгжүүлэх торгон цэргүүд гэж итгэдэг шүү. Та нар хамгийн сайн сургуульд сурч ирээд эх орноо заавал хөгжүүлэх ёстой” гэсэн. Тиймээс би тэр торгон цэргүүдийнх нь нэг баймаар байна. Амиа бодож гадаадад амьдрахгүй.” гэж ярихдаа хоолой нь зангирч нүдэнд нь нулимс цийлэгнэв.
Дөнгөж 13 -хан настай охиныг минь ингэж мөрөөдүүлж, ингэж хөглөж чадсан тэр багшийн нэр бол Жанчивийн Галбадрах. Монгол улсын гавьяат багш, “Шинэ Монгол” сургуулийн үүсгэн байгуулагч, “Шинэ Монгол” эрдмийн хүрээлэнгийн Ерөнхийлөгч. Галаа багшийн тухай би олон зүйлийг мэднэ. Мэдэхийн хэрээр энэ эгэл даруу сурган хүмүүжүүлэгч, боловсролын салбарын жинхэнэ гавьяат энэ хүнийг биширэн хүндэлдэг болсон юм. Уншигч та бод доо. Галаа багшийг МУИС- ын Физикийн ангийн 5- р дамжаанд байхад нь Төв аймгийн 1 -р 10 жилийн сургуульд багш дутагдалтай тул түр багшаар явуулжээ.
Тэгээд нэг жил ажиллаад буцаж сургуулиа төгсөөд МУИС- д багшаар үлдэхэд нь Төв аймгийнхан “сайн багшаа заавал эргүүлж авна “ гээд шүүхэд заргалдсан байгаа юм. Ийм зүйл байдаг гэж үү. Галаа багшийг их сургуулиа дүүргэхэд нь хонхны баяраар нь Төв аймгийн сургуулийн анхны шавь нар ирж багшдаа баяр хүргээд буцахдаа 40 км газар явган буцсан гэдэг. Заримынх нь хөл холгочихсон цус гарсан гэдгийг хожим Галаа багш дуулаад их л сэтгэл хямарсан гэдэг юм.
Галаа багш 1995 онд анх Японд хөл тавьсан байдаг. Монголын Ерөнхий боловсролын сургуулиудаас сонгосон 5 багшийн нэг болж мэргэжил дээшлүүлэх сургалтад хамрагдсан нь тэр. Тэр цагаас л Японы хөгжлийн нууц юундаа байгааг мэдэх гэж зүтгэсний хариу ерөөсөө л боловсролдоо бүх нууц байгааг мэдэж авчээ. Төдөлгүй Галаа багш Японд үргэлжүүлэн магистрт сурахаар шийдэж эхнэр 4 хүүхдээ Японд аваачив. Гэр бүлээ тэжээнэ, сургуульдаа сурна. Магистрт сурах төлбөрөө олно. Энэ бол япончуудын хувьд бүтэшгүй мөрөөдөл гэж болохоор байв.
Японд ирэхдээ А үсэг ч мэдэхгүй очсон багшйг 10-хан сарын дотор япон хэл сураад магистрийн шалгалтыг давна гэдэгт япон багш нь ч итгээгүй гэдэг. Аргагүй шүү дээ, Японы магистрийн шалгалтыг баклавраар 4 жил сурсан оюутнууд л өгч чаддаг шүү дээ. Японд гадаадаас ирсэн оюутан хэмээн харж үзэх ямар ч ойлголт байхгүй. Яг л япон хүн шиг шалгалт авна. Гэвч Галаа багш шалгалтыг давжээ. Хэлнийх нь түвшинг мэдэж байсан япон оюутнуудыг ёстой алмайруулсан явдал болсон гэдэг. Ингээд л жирийн монгол багшийн Япон боловсролыг сураад буцаж эх орондоо очиж сургууль байгуулахын төлөөх “дайн” эхэлсэн гэхэд болно.
1997 оны 4 сар гэхэд Галаа багш ямар ч тэтгэлэггүй болсон учраас өглөө 05-07 цагийн хооронд Ямагата орон нутгийн сонинг тараана, өдөр 17.00-20.00 цагийн хоорон ачигч буулгагчийн ажил хийнэ, орой “Самурай” нэртэй бааранд зөөгч хийнэ. Завсар хооронд нь сургуульдаа онц сурах ёстой. Дөрвийн дөрвөн хүүхэд, бас эхнэрээ дагуулаад очсон монгол залуу өөр яах билээ. Ингээд зүтгээд байж дээ… Бууж өгөх ёсгүй, эргэж очоод Монголдоо заавал сургууль байгуулах мөрөөдлөө орхиж болохгүй. Монголоо дэлхийн дайтай улс болгохын тулд боловсролын салбарт багш хүнийхээ хувьд хувь нэмрээ заавал оруулах ёстой. Энэ мөрөөдөл нь түүнд ядрах, амрах гэдгийг мартуулжээ. Мөрөөдөлдөө хүрэхийн тулд тэр зүтгэж байлаа.
Гэтэл нэг өдөр Галаа багшийн ажилладаг баараар хэдэн зочин үйлчлүүлжээ. Тэдний дотор сэтгүүлч Мори сан байсныг мэдсэнгүй. Тэр хүн Галаа багшийг дуудаад “Монголоос ирсэн оюутан уу” гэв. Нэлээд ярилцаад мөрөөдлийг нь асуужээ. Галаа багш ч нутагтаа очоод сургууль байгуулна, Монголоо хөгжүүлнэ гээд л ярьж. Нөгөө хүн хариуд нь “Чи сайхан мөрөөдөлтэй залуу байна. Мөрөөдлөө биелүүлэх үед чинь дахиж уулзана аа” гэжээ. Гэтэл хэд хоногийн дараа (1998 оны 11 р сарын 19 ) “Галаа сан” нэртэй тэмдэглэл хэвлэгдэх нь тэр.
Уг тэмдэглэлд “ бааранд үйлчлэгч хийдэг монгол оюутан нутагтаа очоод сургууль байгуулах гэнэ” хэмээн бичсэн байлаа. Үүний дараа Японы томоохон хэвлэлүүд ч өлгөж аван Галаа багшийн тухай, түүний мөрөөдлийн тухай бичиж эхэлжээ. Ингээд л Япон даяар жирийн монгол оюутны мөрөөдлийг мэддэг болж түүнд туслах дэмжих хандивлах давалгаа эхэлжээ. Мэдээж үүнд Галаа багшийн хүмүүсийн итгэл хүлээсэн хариуцлага, найз нөхдийн дэмжлэг бий. Шинэ Монгол ахлах сургуулийг байгуулсан Галаа багшийн түүх ийнхүү хөвөрнө.
Одоо Шинэ Монгол ахлах сургуулийн үүдэнд нэгэн хөшөөний суурь бий. Энэ суурин дээр Шинэ Монголоос төрөх анхны нобелийн шагналтны хөшөө сүндэрлэх учиртай гэсэн. Шинэ Монгол сургуулийн хүүхдүүд багшийнхаа энэ мөрөөдлийг биелүүлж хөшөөний суурин дээр хөшөөгөө босгох эрүүл, гэгээн амбицтай сурцгаадаг. Японы их дээд сургууль коллежид суралцахаар одогсод өөрийнхөө дараа, дараа үеийн төгсөгчдийг Японд ирэхэд бүр онгоцны буудлаас тосч авдаг, орон байранд нь очиж зөвлөгөө өгдөг, хоол ундыг нь хамт хийлцдэг, Японд дасч амьдарахад нь тусалдаг. Гадуур хөтөлж яваад бүх юмыг нь зааж өгдөг.
Шинэ Монгол сургуулийн төгсөгчид хэзээ ч амиа боддоггүй. Өөрийн сургуулийн төгсөгч дүү нараа заавал харж хандах “тангарагтай”. Энэ бол олны өмнө өргөсөн албан ёсны тангараг биш. Энэ бол төгсөгчдийнхөө бодол оюунд нь Шинэ Монгол сургуулийн суулгаж өгсөн соёл, хандлага , уламжлал, амьдралын гэгээн тангараг гэж би боддог. Өөрөөсөө өмнө төгссөн ах, эгч нараа тэд сэнпай гэдэг. Харин дүү нараа коохай гэнэ.” Сэнпай”, ” Коохай” нарын харилцаа маш нандин. Галаа багш анхлан Шинэ Монгол сургуулийг байгуулахад хөрөнгө оруулсан бүх хүмүүстээ одоо хүртэл талархалын захидал илгээдэг.
Задгай мөнгө хандивласан ч ялгаагүй тэр бол сургуулийн хөрөнгө оруулагч. Цаашилбал тэр хүн Монголын залуучуудын оюуны боловсролын гол хандивлагч гэсэн үг. Тэднийг ямагт хүндлэх, тэдэнд талархах ухааныг Галаа багш Шинэ Монголын шавь нартаа өвлүүлж чадсан юм. Одоо Шинэ Монгол сургуулийн төгсөгч нар сургуультайгаа ямагт эргэх холбоотой ажиллаж амьдардаг. Дүү нартаа эргэж тусалдаг. Шинэ Монгол сургууль бас хүнийг даруу байхад сургадаг. Ахмад хүнийг хүндэлэхэд сургадаг. Тэд хүнд талархаж сурсан байдаг.
Охины минь сэтгэлийг хөдөлгөсөн “торгон цэргүүд”-ийн тухай тодотгоход 2040 он гэхэд “Шинэ монгол” сургуулийн төгсөгч нарын тоо 10 мянгад хүрнэ. Тэднээс салбар , салбартаа манлайлагч болсон 1000 торгон цэрэг төрөн гарах учиртай. Тэр мянган торгон цэргүүдээс 100 нь лав генерал болж удирдана. Тэд Монгол улсаа хөгжүүлнэ. Хөгжүүлэх ч учиртай. Учир нь 2000-1018 оны хооронд Галаа багш “Шинэ Монгол” ахлах сургууль, “Шинэ Монгол” технологийн коллеж , Технологийн дээд сургууль, “Юү лангвүж” япон хэлний сургууль, “Бяцхан Монгол” цэцэрлэг, “Шинэ Монгол Харүмафүжи” гээд боловсролын цогц “Эрдмийн хүрээлэн” болтол нь бүтээн байгуулжээ. Бүтээн байгуулалтын араас амжилт дагах нь гарцаагүй.
“Шинэ Монгол Харүмафүжи “сургуулийг яагаад үүсгэн байгуулсан тухай дотор бүлээцүүлсэн нэгэн дурсамжийг би сонссон юм. Япон дахь мэргэжлийн сумогийн Харүмафүжи Бямбадорж нэгэн удаа Галаа багштай уулзаад “ Багшаа би Монгол улсынхаа ачийг хариулья гэвэл яг тань шиг сургууль байгуулаад Монголынхоо ирээдүйн сэхээтнүүдийг бэлтгэх ёстой юм байна” гэснээр энэ сургууль Яармагт мэндэлсэн түүхтэй. Галаа багш “Шинэ Монгол” сургуулиас 10 мянган төгсөгч гарахад тэд Монголоо хөгжүүлэх боловсон хүчний тэргүүн эгнээнд алхах болно гэдэгт эргэлзэлгүй итгэдэг. Энэ бол Шинэ Монгол хэмээх боловсролын нэн шинэ хөлөг онгоцны ахмадын бүх насных нь мөрөөдөл юм. Ахмадынх нь мөрөөдөл биелэх өдөр ойртож байна.
Энэ сургуулийн ачаар өнөөдөр Монголын 530 гаруй хүүхэд Японд суралцаж байгаагаас 290 нь түүний гарын үсэгтэй тодорхойлолтоор тэтгэлэгт сангуудад хамрагдаж чадсан юм. Тэтгэлгийн дүн 1,2 тэрбум иен буюу 12 гаруй сая долларыг хэдийнэ давжээ. Энэ бол Галаа багш буюу “Шинэ Монгол” эрдмийн хүрээлэнгийн Монголын ирээдүйн сэхээтнүүдэд оруулсан бодит хөрөнгө оруулалт юм.
Шинэ Монголын төгсөгчид заавал эх орноо хөгжүүлнэ гэдэгт итгэдэг хүмүүсийн нэг нь би. Учир нь тэднийг багш нар нь мөрөөдөмтгий болгон хүмүүжүүлсэн юм. Тэдний мөрөөдөл бол “эх орноо хөгжүүлэх торгон цэрэг нь байя “ гэсэн гэгээн тунгалаг амбиц билээ. Галаа багшийн үе үеийн шавь нар, Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэнгийн торгон цэргүүд айсуй. Шинэ монголчууд айсуй…
Сэтгүүлч Л.Мөнхбаясгалан
