Сайн явах санааных
Хүүхэд залуусын чөлөөт цагаа өнгөрөөх газар тун хомс болсон энэ цаг үед, хүүхдийн төлөө лоозонтой ашиг харсан газрууд олширсоор байна. Тэгвэл үнэхээр хүүхдийг хөгжүүлэх гэгээн үйлст, түүнчлэн одоо бараг сураг тасрах дөхсөн техник технологийн спортыг хөгжүүлэх их ажилд өөрийн чадлаар, ашгийн төлөө бус сэтгэлээр хувь нэмрээ оруулж яваа нэгэн эрхмийг бид “Сайн явах санааных” танхимдаа урьж ярилцсан юм. Энэ хүн бол “Зохион бүтээгч дугуйлан”-г үүсгэн байгуулагч, багш С.Батгэрэл юм. Ингээд түүнтэй өрнүүлсэн сонирхолтой ярилцлагаа хүргэе.
-Уншигчиддаа өөрийгөө товч танилцуулаач.
-Намайг С.Батгэрэл гэдэг. Би техник спорт, техник загварыг сонирхоод 33 жил болж байна. Би физик электроникч мэргэжилтэй. Улаанбаатар их сургуульд 2007 он хүртэл мэргэжлээрээ багшилж байгаад түүнээс хойш хувиараа, дандаа мэдээллийн технологийн чиглэлээр ажиллаж ирсэн. Багшилж байхдаа компьютер техник хангамж, сүлжээний ангийг Монголдоо анх нээж, бүх лаборатори, хичээлийн төлөвлөгөө зэргийг батлуулж байсан юм. Ингээд бодохоор Монголын мэдээллийн технологи, компьютерийн техник хангамж, сүлжээний инженерүүд бүгд л миний шавь нар, надаас угшилтай болж таарч байгаа юм. Төрийн байгууллагын бүхий л газрын мэдээллийн технологийн, электроникийн инженерүүд нь дандаа миний шавь нар байдагт би бахархдаг. Ямар ч байсан би өөрийн гэсэн жимтэй болсон нь сайхан л даа. Жим маань ч өргөжөөд зам болж байгаа байх гэж бодож байна.
-Энэ жим загвар зохион бүтээгчийн жимээр салаалсны учир юу вэ?
-Би хүүхэд байхдаа математикч болох хүсэл мөрөөдөлтэй явлаа. 1985 онд Залуу техникчдийн ордонд / одоогоор Өсвөрийн зохион бүтээгчдийн төв лаборатори сургууль/ Усан загвар зохион бүтээгчдийн дугуйланд орсон. Цэдэнбал Филатовагийн Монголд байгуулсан бас нэг гавъяа бол энэ байсан юм. Миний бодлоор энэ ордон Оросын дараа орохоор хүчин чадалтай, материаллаг бааз, техник тоног төхөөрөмжтэй, иж бүрэн төв дугуйлан байсан. Техник загвар, усан загвар, нисэх загвар, авто загвар, радио спорт гэсэн ангилалтай. Дараа нь би радио спортоор хичээллээд, техник спортын хоёр төрлөөр нь зэрэг хичээллэдэг болсон. Тэр үед техник спортын спартакад болно. Их л сүртэй болдог байлаа. Хэдэн зочид буудлуудаар байрлуулж, хооллоод л, их өргөн хэмжээний тэмцээн болдог байсан юм. Тэр үед хүүхдийн паркад тэмцээн нь болно. Яг л үлгэрийн юм шиг л болдог байлаа. Онгоцнууд нисэлдээд, хүүхдүүд өөрсдийн хийсэн машинаа унаад л, нууранд төрөл бүрийн загварын өнгө алагласан завьнууд хөвөхийг харах хэчнээн гоё гээч. Харамсалтай нь тэр үеийн зураг одоо огт байдаггүй, үлдээгүй юм билээ.
-Та өөрийн дугуйлангаа хэзээ анх нээв. Дугуйлангийнхаа зорилгын талаар ярих уу?
-2010 онд анх нээгээд 2012 онд санхүүгийн асуудлаас болоод хаасан. Тэгээд одоо эргэж сэргээгээд гурав дахь жилдээ хичээллүүлж байна. Ерөнхийдөө Монголд техник спортыг хөгжүүлэх, түрүүн хэлсэнчлэн, паркад болдог байсан тэр сайхан үеийг дахин сэргээхийг хүсч явдаг даа.
-Дугуйландаа хэдэн насны хүүхдүүд хамруулдаг вэ?
-Манайд 6-17 насны хүүхдүүд дөрвөн насны ангиллаар хичээллэдэг. 6-8, 9-11, 12-14, 15-17 гэсэн насны ангилалтай.
-Хүүхдүүд загвар гаргаад бүтээхийн тулд багаж хэрэглэх шаардлагатай болно. Тэгэхээр бага насны хүүхэд аюулгүй ажиллаж чадах уу?
-Нас насных нь ангилалд тохирсон загвар хийнэ. Учир нь хүн яг л уншиж, бичиж сурдагийн нэгэн адил А-гаас нь эхэлж сурна. Хамгийн түрүүнд цаас хайчлах, наахыг сурна. 6 настай хүүхэд төмөр, мод боловсруулж чадахгүй шүү дээ. Тиймээс цаасан загвараас эхлүүлж, бага багаар ахиулах замаар суралцдаг. Ерөнхийдөө 14 наснаас эхлээд хүүхдүүд хатуу материал боловсруулах чадвартай болж эхэлнэ. Багаж хэрэгсэл дээр ч гэсэн 13 наснаас хойш бага багаар ажиллаж сурна. Ингээд 16 нас хүрэхээр өөрсдөө цахилгаан багаж техник дээр ажиллаад эхэлдэг. Тэр бүү хэл токарь, призрийн машин дээр ажилладаг.
Бүх эд ангиа өөрсдөө хийдэг технологи зөвхөн Орос, Монголд л байгаа. Казахстан бол техник загварын спортыг бүр Ерөнхийлөгч нь ивээлдээ авч бодлогоор хөгжүүлдэг. Жил болгон бүх хүүхдүүдийн хийсэн загвараар үзэсгэлэн гаргадаг юм. Дэлхийд байхгүй үзэсгэлэн болдог. Ийм үзэсгэлэнг Монголдоо хийе гэж бодоод байгаа. Орост бол хот болгон Залуу техникчдийн станцтай. Энд гэр бүлээрээ хүртэл оролцдог болтлоо хөгжчихсөн.
Хүүхдийг өргөн далайцтай хөгжүүлж, өндөр үр дүнд хүргэх арга барилд сургадаг
-Та бүхний хувьд бүтээлүүдээ хаана гаргаж, хэзээ ямар байдлаар үзүүлэх боломжтой байдаг вэ?
-Одоохондоо үзүүлэх бололцоо ер байхгүй. Манайд аймаг, нийслэлийн техник технологийн олимпиад л болдог. Өнгөрсөн баасан гарагт эхлээд ням гарагт дууслаа. Энэ бол хэсэгхэн хүрээнд болж өнгөрөөд байгаа юм. Тэнд технологийн хэдэн багш нар, сэтгэлээ өгсөн, хоббитой хэдэн хүүхэд л оролцож байна. Үүнийг нийтийн хүртээл болгож чадахгүй байна. Энэ талаарх мэдээлэл нь ердөө нийслэлийн боловсролын сайт дээр гараад л өнгөрчих шиг боллоо. Одоо улсын аварга нь тавдугаар сард болно. Улам л хүрээ нь хумигдаад байгаа. Зүгээр л нэг хичээлийн хэлбэрт орчихсон. Тиймээс техник загварын спортыг нийтийн хүртээл болгохын төлөө манай дугуйлан ажиллаж байгаа юм. Одоохондоо хүчин чадал хүрэлцэхгүй байна. Гэхдээ бид хэд хэдэн төсөл бичээд өгсөн байгаа. Энэ шийдэгдчихвэл бүх дүүрэгт дугуйлангаа нээе гэсэн бодолтой байгаа.
-Энэ спортыг нийтийн хүртээл болгохын ач холбогдол нь юу юм бэ. Нийгэмд ямар хэрэгтэй вэ гэдэг талаас нь тайлбар өгөөч?
-Хүүхдийн чөлөөт цагаа зөв өнгөрөөх газар байхгүй болчихоод байна. Хүүхдийн чөлөөт цагийг зөв өнгөрөөж байж хүүхдийг зөв хүмүүжүүлнэ. Манайд эрэгтэй хүүхэд их ирдэг. Эрэгтэй хүүхдийг хэрэг төвөг, буруу зуршил, буруу хоббинуудаас сэргийлэх маш чухал ач холбогдолтой гэдгийг хэлмээр байна. Манай дугуйланд орсон хүүхдүүд чөлөөт цагаа буруу зүйлд зарцуулах ямар ч зав байхгүй. Бодож, сэтгэж байгаа бүхэн нь хийж байгаа бүтээл нь, түүнийгээ яаж улам сайжруулах вэ л гэж боддог. Энэ утгаараа хүүхдийг хөдөлмөрч, бүтээлч болгож өгнө. Заавал юмыг дуусгаж байж салдаг тийм тууштай, дайчин зан чанар аяндаа суудаг. Энэ нь эрэгтэй, эмэгтэй хамаагүй ямар ч мэргэжлийн хүнд хамгийн хэрэгтэй чадвар. Үүнийг манай дугуйланд ирсэн хүүхдүүд өөрийн мэдэлгүй сурдаг.
Мөн хүүхдүүд нэг л загвар хийж байгаа юм шиг боловч цаагуураа хүүхдийн оюун ухаан, сэтгэн бодох, техник сэтгэлгээ, гарын ур дүй, нүдэн баримжаа гээд бүх талаар нь зэрэг хөгжүүлдэг чухал давуу талтай. Онолыг нь нарийн мэдэхгүй ч бүх арга зүйг нь сурчихдаг. Ингэснээр юмны арга эвийг маш хурдан олдог болно. Гэхдээ онолыг сургалтын явцад бага багаар заагаад явдаг. Ерөөсөө л хүүхдийг өргөн далайцтай хөгжүүлж, өндөр үр дүнд хүргэх арга барилд сургадаг гэсэн үг.
Ардчилал гарахад маш олон хүн ажилгүй болсон доо. Тэгэхэд манай түрүүн дурьдсан Залуу техникчдийн ордныг төгссөн хүүхдүүд Монголын хамгийн анхны автомашин кузов засварын төв, орон байрны интерьер дизайн, тэр үеийн бүх баар, байр, банк гэх мэт албан байгууллагуудын дотоод засал чимэглэлийг хийдэг байсан юм. Тэгэхээр энэ хүмүүсийн ар гэрийнхэн Залуу техникчдийн ордонд баярлахаас өөр арга байхгүй. Ажилтай орлоготой, буруу замд оролгүй амьдрах ухаанд маш сайн сургаж өгдөг байх нь. Манай ордны төгсөгчдөөс Төрийн соёрхолт инженер н.Нацагнямыг бол хүмүүс сайн мэднэ дээ. Манай авто загварын дугуйланд явдаг байсан. Тоочвол бараг бүгд л мундаг хүмүүс бий.
-Танай дугуйланд орохын тулд хүүхдүүд тодорхой хэмжээний суурь мэдлэг, эсвэл гарын эв дүйтэй байх шаардлагатай юу?
-Суурь мэдлэг шаардахгүй. Хамгийн гол нь хүүхдийн өөрийн хүсэл сонирхол байх хэрэгтэй. Манайд ирсэн хүүхдэд би хамгийн түрүүнд сонирхлыг нь төрүүлж өгнө. Дараа нь өөртөө итгэх итгэлтэй болгоно. Тэгэхгүй бол жоохон хэцүү даалгавар өгчих юм бол хүүхэд “би чадахгүй юм байна” гээд бодчихно. Тийм бодол төрүүлэхгүй байх хэрэгтэй. Тэгэхээр хамгийн түрүүнд цаасан загвар үзүүлдэг. Тухайн хүүхдийн ур дүй хэр байна, эсвэл төрөлхийн өгөгдөл байна уу гэдгийг нь харна л даа. Тэгж байгаад тохирсон загвар дээр ажиллуулж сургана.
-Огт эв дүйгүй хүүхэд гэж байдаг уу?
-Яалаа гэж, тэр чинь даалгавараа буруу өгснөөс тэр хүүхэд юмаа хийж чадахгүй, ойлгохгүй, эвээ олохгүй байна гэсэн үг. Жишээлбэл, энэ чинь нэг ч үсэг зааж өгөөгүй байж 5 настай хүүхдийг ном уншаарай гэсэнтэй л адилхан.
-Дугуйланд орж байгаа хүүхдүүд загвар хийх түүхий эд, материалаа хаанаас яаж бэлддэг вэ. Гадуур хэр олдоцтой байдаг юм бол?
-Материал бүгдийг нь манайхаас өгнө. Хүүхэд юу ч авчрахгүй. Энгийн материалууд нь олдож болно. Ахих тусам нарийсна. Тэгэхээр гаднаас л авчирна даа.
-Материалын зардал төлбөртөө шингэсэн гэсэн үг үү. Ер нь төлбөр хэд вэ?
-Сургалтын цагийг 40 минутаар тооцож үнэлдэг шүү дээ. Манай дугуйлангийн цагийг тооцохоор 4000-5000 төгрөг болж байгаа юм. Гэтэл зөвхөн гэрийн даалгавараа хийдэг газрууд, жишээ нь өдөр өнжүүлэх төв гэхэд л хамгийн багадаа цагийн 5000 төгрөг байдаг юм билээ. Тэгэхэд чинь бид нар материалаа гаргаад, хүүхдийн авьяасыг хөгжүүлж, дээр нь хүмүүжүүлж байгаагийн хувьд төлбөр бол их бага. Ер нь бол хоббигоороо Монгол улсдаа ийм спортоор хичээллэдэг хүүхдүүдийн тоог нэмэгдүүлэх, энэ спортыг урьдын адил сэргээхээр зорьж байгаа учраас ашгийн төлөө бус үйл ажиллагаагаа явуулдаг юм. Тиймээс манай хүүхдүүд явах тусам үнэ хямдардаг. Энд үнэхээр хийе, суръя гэсэн сонирхолтой хүүхдүүд байгаа учраас хичээж байгаа хүүхдүүдээ үнэгүй хүртэл сургаж байна. Ийм хүүхдийг л олохын тулд хичээллэж байгаа шүү дээ. Сургалт гэхээр ашгийн төлөө болчихож байгаа юм. Ашгийн төлөө бус учраас манайх бол дугуйлан. Мөнгө хөөдөг хүмүүсийн хувьд бол энэ их тэнэг шийдэл гэж харах байх л даа.
Жоохон жоохон туслахад л бид энэ спортыг, хүүхдүүдээ Азийн хэмжээнд гаргаад ирж чадна
-Завь, машин, онгоцны үзэсгэлэн гардаггүй гэсэн. Олимпиадаас гадна уралдаан зохион байгуулагдаж байгаа юу?
-Байхгүй. Харин манай нисэх загварынхны МАСА гээд холбоо бий. Тэд нараас сая дэлхийн аварга төрлөө. Нисэхийнхэн л ганцаараа оршин тогтнож үлдээд, одоо хамгийн сайн, амжилттай явж байгаа нь. Усан загвар нэг хэсэг дэлгэрч байснаа больчихсон. Авто загварынхны хувьд АРСИ буюу удирдлагатай авто загвар нэлээн сайн яваад байгаа юм. Энэ бүхнийг мэдэрдэг хүн төрд байвал, үүнийг хөгжүүлэх үйлсэд сэтгэлээсээ туслалцаа үзүүлье гэсэн хүн байвал ямар ч асуудал байхгүй. Уг нь манай IT-гийн компаниуд, машин оруулж ирдэг төвүүд жоохон жоохон туслахад л бид энэ спортыг, хүүхдүүдээ Азийн хэмжээнд гаргаад ирж чадна. Тэгэхгүй бол одоо энэ спортын хамгийн залуу нь 30-аас дээаш насныхан боллоо. Үүнээс залуу үе нь байхгүй, тасраад байна. Би энэ хүүхдүүдээ Азид аваачаад өрсөлдүүлэхэд бол цоройгоод л гараад ирнэ гэдэгт итгэлтэй байдаг.
Жишээлбэл, бөхчүүдээ манайхан яаж урамшуулдаг билээ. Өгөх нь зөв. Яг иймэрхүү маягаар техникийн спортыг дэмждэг ганц хоёр хүнтэй болчихвол манайх шал өөр түвшинд хүрнэ.
-Танайд ирээд техник сэтгэлгээтэй болсон хүүхдүүд техникийн чиглэлийн сургуульд бол асуудалгүй болох байх тийм үү?
-Манайхыг төгссөн хүүхдүүд их сургуульд орохдоо сайтар бэлтгэгдсэн том боловсон хүчин болоод очдог. Тэгээд сургуулийнхаа шилдэг хүүхэд болдог. Яагаад гэхээр их сургуульд онолыг нь өгнө. Энд практикаа хийчихсэн байдаг. Багш нараас жоохон юм сонсоод, онол аваад эхлэнгүүтээ ус хүсч байсан ургамал шиг шууд дэлгэрээд ирнэ гэсэн үг. Манайх тийм л шилдгүүдийг төрүүлдэг, одоо ч шилдгүүд бий.
-Хүүхдээ шилдэг болгохыг хүссэн хүмүүс танай дугуйлантай яаж холбогдох вэ. Мөн хичээллэх цагийн хуваарийг сонирхвол?
-Манай “Зохион Бүтээгч Дугуйлан” гэсэн фэйсбүүк хуудсанд мэдээллүүд болон харилцах утасны дугаар бий. Даваа гарагт амарна. Бусад өдөр цагаа тохироод хичээллэдэг.
-Робоконд танай шавь нар оролцдог л байх?
-Багийн ахлагч гээд бий бий. Робокон бол их дээд сургуулийнхан оролцдог тэмцээн. Учир нь бүр инженерийн мэдлэг шаардаж байж, цогц юм хийдэг учраас дэлхийн хэмжээний том спорт болсон. Арван жилийнхэн болохоор автомат роботын тэмцээнд уралддаг. Энэ тэмцээн хавар, намар зохион байгуулагддаг. Манайх бас электроник роботын дугуйланг тун удахгүй хичээллүүлэх гэж байгаа.
-Ярилцлагын төгсгөлд энэ спортыг хөгжүүлэхийн төлөө өөрийгөө зориулж байгаагийн хувьд бусдад, эсвэл хэн нэгэнд хандаж хэлэхийг хүссэн үг, уриалга байгаа бол танд энэ орон зайг зориулъя.
-Яваандаа бид энэ спортыг гэр бүлийн спорт болгох талаас нь нэлээд ажиллана гэж бодож байгаа. Аав нар ирж юм хийе, суръя гэсэн санал их ирдэг. Манай хүүхдүүд гэртээ очоод гэрийнхээ юмыг засдаг болчихдог юм. Тэгэхээр чинь ар гэрийнхэн нь бас юм боддог бололтой. Насанд хүрэгчдэд зориулсан цаг гаргаач гэсэн санал их ирээд байгаа. Бид байр сав, материаллаг баазаа хангаж байгаад гэр бүлийн сургалт явуулъя гэсэн бодолтой байна. Тэр үед сонирхсон хүмүүс ирээрэй.
Сайхан уралдаан зарласан ч хүмүүс ирж оролцохоо больж байгаа нь харамсалтай санагдах юм. Тэгэхээр техник спорт, загварын спортод сонирхолтой байсан хүмүүсийг буцаж нэгдэж, хамтарч ажиллаасай гэж уриалмаар байна.
–Сонирхолтой яриа өрнүүлсэн танд баярлалаа. Таны зорьсон үйл хэрэг бүтэмжтэй байх болно гэдэгт итгэлтэй байна. Амжилт хүсье.
-Маш их баярлалаа. Хичээх болно.
