Хүүхдэд “болох”, “болохгүй”-г мэдүүлэх, тэднийг осол гэмтлээс сэргийлэх, хүмүүс болон эд зүйлс, байгальтай зөв харилцахад сургах зорилгоор эртнээс өдөр тутмын амьдралдаа эдгээр ёсыг мөрдөж иржээ.
Зан төлөв, харилцаа
- Үг дагавал ухаантай болно.Үлгэр дагавал цэцэн болно.
- Үгнээс үг авна. Ухаанаас ухаан авна.
- Хүүхдэд өвлүүштэй үг хэлж бай, үг чинь худал бол сэтгэлийн дөлийг бөхөөнө
- Худал хэлдэггүй, хүмүүсийн хооронд хов зөөдөггүй
- Ахмад хүний дээд талд суудаггүй
- Аав, ахынхаа дэргэд завилж суудаггүй
- Хүний өмнүүр орж ярьдаггүй
- Зочны өмнүүр гүйдэггүй
- Хүний юмыг зөвшөөрөлгүй авдаггүй
- Хүний толгой, малгайд хүрдэггүй
- Хүн рүү хуруугаараа зангаж ярьдаггүй
- Хүний хийморь лундаа мөрөнд нь байх учир настны мөрөнд хүрдэггүй
Эмх цэгц
- Аяга, тавгаа хураалгүй, замбараагүй хонуулбал өрөнд орно
- Цүнхний амыг онгорхой орхивол гарз гарна
- Ороо хураалгүй орхивол тэр өдөртөө ажил нь бүтэхгүй
- Авдрын тагийг онгорхой орхивол гарз гарна
- Халбагаа аягандаа хийж үлдээвэл ажил бүтэхгүй
Хооллолт
- Цайгаа уулгүй дутуу охивол амны хишгээ барна
- Зогсоогоор, тэр тусмаа өглөө ингэж цай уувал тэр өдрийн ажил бүтэхгүй
- Хэвтээгээрээ хоол идвэл өвчин тусна
- Буруу харж сууж хоол идвэл бусадтай хэрэлдэнэ
- Цагаан будаа асгаад түүхгүй бол ширхгийн тоогоор өрөнд орно
Эрүүл ахуй
- Хуруугаа хөхвөл шүд нь унана
- Самандаа сэвээ үлдээвэл ажил нь бүтэхгүй
- Зуухны үүдэнд хогтой хонодоггүй
- Эмэгтэй хүн үснийхээ үзүүрийг амандаа хийвэл зовлонд унана
- Орой усанд явбал муу юманд хорлогдоно
- Эмэгтэй хүн завилж суувал нөхөрт гарахгүй
- Хоёр хүн хөлийнхөө улыг нийлүүлбэл муудалцана
- Тургивал усан бороо орно
Эд юмтай харилцах
- босгон дээр гишгэвэл тэр айлдаа гарз дуудна
- хаалга савбал муу юм цуглана
- хаалга алдалбал олзны үүдийг хаагдана
- тогтгоноос зүүгдвэл зовно
- хана дөрөөлбөл гал голомт сүйднэ
- багана түшвэл зовлон үүрнэ
- давс асгавал зуурдын гай ирнэ
- аягаа харшуулбал хэрэлдэнэ
- ширээ, авдар дээр суувал өрөнд орно
- хүүхдийн хувцас гадаа хоновол муу юм шүгэлнэ
- уурган дээгүүр гишгэвэл мал үхнэ
Осол гэмтлээс сэргийлэх
- Хайчны ам ангайлгаж тавибал хонинд чоно орно
- Бороо ороход хаалга голлож суувал аянганд цохиулна
- Тулга тойроод гүйж харайвал голомтоо сүйдэлнэ
- Харанхуй шөнө, харуй бүрийгээр үс, хумсаа авбал замд төөрнө
- Галаар тогловол гай ирнэ
- Хутга мэсний ирийг дээш нь харуулж тавибал хэрүүл тэмцэл болно
- Хайч, хутганы үзүүрийг хүн рүү харуулбал хэрүүл болно
- Унинаас зүүгддэггүй
- Чихээ төмрөөр ухвал буян барагдана
Байгалтай харилцах
- Амьтан, хорхой шавж албал нүгэл болно
- Газар шороо хөндөж сүйтгэвэл түүний эзэн садваг хилэгнэнэ
- Усанд цагаа оруулбал лус савдаг хилэгнэнэ
- Галд хог, хувцас, хоол, ундны үлдэгдэл хийвэл галын бурхан хилэгнэнэ
- Гал руу сонгины хальс хийвэл эцэг малын нүд сохорно
- Булгийн эхэнд гэрээ баривал лус хилэгнэнэ гэж үзэж ханддаг билээ.
