МҮЭХ-ны Ерөнхийлөгч Х.Амгаланбаатар, Дэд ерөнхийлөгч С.Эрдэнэбат тэргүүтэй хүмүүс Сүхбаатарын талбай дээр тайван суулт хийж байгаа боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны болон эрүүл мэндийн салбарынхантай уулзлаа. МҮЭХ-ны Ерөнхийлөгч энэхүү суултын арга хэжээг нэгдсэн зохион байгуулалт, удирдлагаар хангахаар болж, холбогдох албаныханд албан мэдэгдэл, шаардлага хүргүүлсэн /Энэ тухай мэдээллийг ЭНДЭЭС үзнэ үү/ гэдгээ дуулгаад, суултад оролцогчдод хандан үг хэлсэн юм.
Тэрээр хэлсэн үгэндээ “Энэ суулт бол МҮЭХ-дын дөрвөн жилийн хамтын тэмцлийг үр дүнд хүргэхийн төлөө, хэлэлцээрээр хүлээсэн үүргээ Засгийн газар биелүүлэлгүй дөрвөн жил болсныг хатуу сануулах зорилготой. Өнөөдөр би энэ суултанд анх удаа ирж байна. Дөрвөн жил гэдэг дэндүү урт хугацаа. Үйлдвэрчний эвлэлүүдийн эв нэгдэл бол шийдвэр гаргагчдыг нугалж чадна. Хүлээсэн үүргээ биелүүлтэл нь энэ тэмцэл үргэлжилнэ. Бас нэг зүйлийг онцолж хэлмээр байна. Бид эв нэгдлээ хангах хэрэгтэй. Энэ эв нэгдлийг сарниулах, бидний тэмцлийг олон нийтэд буруу ойлгуулах зэрэг бүхий л үйлдлийг хэвлэл мэдээлэл болон бусад орчноор хангалттай явуулж байгаа. Хооронд нь буруу зөрүү мэдээлэл өгөх, энэ тэмцэл хэсэг бүлэг хүмүүсийнх мэтээр ойлгуулж байгааг бид хүлээж авах бололцоо байхгүй. Яагаад гэвэл энэ асуудал бол гурван талын хэлэлцээрээр үе үеийн Засгийн газар дөрвөн жил хүлээсэн үүрэг. Цалин гэдэг өнөөдөр тэтгэвэр, тэтгэмжийн хэмжээнд байна. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ 240 мянга. Энэ цалингаар нийт хөдөлмөр эрхлэгчдийн 8 хувь нь цалинжиж байгаа. Тэгвэл бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ 280 мянган төгрөг. Энэ хоёрыг хооронд нь харьцуулахад цалин үүргээ гүйцэтгэхээ больсон байна. Тиймээс энэ тэмцэл үр дүнд хүрнэ. Бид хамтдаа тууштай тэмцэнэ.” гэлээ.
Мөн тэрээр “Монгол Улсын Засгийн газарт цалин нэмэх боломж бий юу?” гэсэн сэтгүүлчдийн асуултад хариулахдаа “”Нэмнээ” гэж хэлээд дөрвөн жил болсон хатуу үүрэг нь байгаа. Үүнийг төсвөөрөө баталгаажуулаад явах ёстой. 2018 оны төсөвт цалин нэмэх боломж бололцоо харагдаж байгаа. Ялангуяа уул уурхайн бүтээгдэхүүний олон улсын зах зээл дээрх үнэ тариф нэлээд боломжийн түвшинд хийгдлээ. Үүнээс гадна хойшлуулж болох, тэвчиж болох олон зардлууд төсөвт харагдаж байна. Энэ болгоноосоо үүргээ биелүүлэх ёстой.” гэсэн тайлбарыг өглөө.
Энэхүү тайван суултыг нэгдсэн удирдлага, зохион байгуулалтаар хангах МҮЭХ-ны ажлын хэсгийг өчигдөр байгуулж, МҮЭХ-ны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Адъяа ахлахаар болжээ.
Бидний тэмцлийг мохоох гэж оролдож байсан бол одоо худалдаж авах гэж оролдож байна
Мөн энэ үеэр Монголын эрүүл мэндийн ажилтны ҮЭХ-ны дарга Б.Мягмар “Бид улсын гурван талт хэлэлцээрт гарын үсэг зурж баталгаажихаас нааш суултыг зогсоохгүй. Монголын төр ичих цаг болсон. Өчигдөр арга ядаад, бид нарыг дэндүү доромжилж, удаа дараа хэвлэл мэдээллээр салбарын холбооны удирдлагын маань нэр хүндэд халдах замаар бидний тэмцлийг мохоох энэ аргыг хэрэглэж байгаа учраас манай эмч нар өөрсдөө үсээ хуссан. Энэ хүмүүс рүү ямар нэгэн байдлаар дарамт үзүүлж эхэллээ. Мөн үсээ хуссан эмч, ажилтнууд руу залгаж “цалингийн чинь зээлийг төлөөд өгье, мөнгө авч үсээ хуссан гэж хэлээд өг” гэж 9911-тэй дугаараас ярьсан байна. Бидний тэмцлийг мохоох гэж оролдож байсан бол одоо худалдаж авах гэж оролдож байна. Улс төрийн томоохон хүчнүүдээс бидний тэмцлийг нухчан дарах ажлыг бид эрс эсэргүүцнэ.” гэж хэлэв.
Хэрэв би өндөр цалинтай байсан бол та бүгдийн өмнө ингээд уйлаад сууж байхгүй байсан
Дархан-Уул аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Хавдрын сувилагч Ж.Уранчимэг нулимс унаган байж ийн ярьж байлаа.
“Би өчигдөр үсээ хусаагүй. Миний үс унасан шалтгаан гэвэл 5 сар үүдэл эсийн хорт хавдраар өвдөж, химийн эмчилгээ хийлгэснээс болсон. Би эрүүл мэндийн байгууллагад 14 жил ажилласан. Сүүлийн хэдэн жил тасралтгүй би хавдрын сувилагч хийсэн. Надад хураасан мөнгө байхгүй, өр ширтэй. 3 хүүхэдтэй 40 настай 
миний цалин өрөө дараад л дуусдаг. Өрнөөс өрний хооронд бид амьдарч байна. Би Эрүүл мэндийн сайдтай уулзах гээд зөндөө яваад чадсангүй. Ерөнхий сайд аа, УИХ-ын дарга аа, Эрүүл мэндийн сайд аа! Та бүхэнтэй уулзмаар байна. Одоо надад амьдрал бэлэглээч. Арван хэдэн жил ард түмний төлөө явсан. Одоо миний гурван хүүхдийн төлөө намайг авраач. Надад мөнгө хэрэгтэй байна. Хэрэв би өндөр цалинтай байсан бол, мөнгө хурааж байсан бол өдийд та бүгдийн өмнө ингээд уйлаад сууж байхгүй байсан. Одоо надад санаа зовох, ичих юм байхгүй. Хүүхдүүдийнхээ төлөө амьдармаар байна. Монголд эмчлэгддэггүй энэ өвчний эмчилгээний зардлыг Эрүүл мэндий даатгалаар төлдөг болооч. Яагаад ядаж 50 хувийг төлүүлж болохгүй гэж? Надаас гадна олон олон хавдартай хүмүүс эмнэлгийн салбарт ажиллаж байна. Эрүүл мэндийн салбарынхан чинь туйлдаж, шантарч, цөхөрч, маш их ядарч байна. Ард түмнийхээ төлөө зүтгэчихээд ийм л үр дүнд хүрч байна. Би 460 мянган төгрөгийн цалинтай. Талыг нь банкны зээлэнд өгдөг. Байрныхаа түрээсийг төлөөд үлдсэнээр нь хүүхдүүдээ тэжээдэг. Өмнө нь би 460 мянган төгрөгийнхөө төлөө аз жаргалтайгаар ажлаа хийдэг байсан. Одоо бол тийм биш юм байна. Тангараг өргөсөн гээд бид үгээ ч хэлэх эрхгүй ажилладаг байсан юм байна.” хэмээн ярьлаа.
Хүний оюун ухааныг үйлдвэрлэх ёстой байтал цаас үйлдвэрлэгч болоод байна
Энэхүү суултад оролцож байгаа боловсролын салбарын төлөөллөөс Багшийн цалин нэмүүлэх түр хорооны Удирдах зөвлөлийн гишүүн, 84-р сургуулийн багш Б.Цэрэндолгор бидэнтэй сэтгэгдлээ хуваалцсан юм. Тэрээр “Цалин нэмүүлэх түр хорооны идэвхтэй үйл ажиллагаа 10 сар үргэлжилсэн. Энэ хугацаанд ард түмэн, төрийн албан хаагчид ядарч байна, асуудлыг эргэн хараач, алхам алхмаар шийдвэрлээч гэдгийг сануулж байсан. Яам тамгын газар, агентлагт ажилладаг ажилчдаас бусад хүмүүс буюу төрийн 189 мянган алба хаагчид нэгдээд байна. Өдрөөс өдөрт суултад оролцох хүн 2-3 дахин нэмэгдэж байна. Талбай дүүрэн хүмүүс ирэхэд бэлэн байна.” гэлээ. Ингээд түүнээс цөөн асуултад хариулт авав.
-Яг өнөөдрийн байдлаар ямар салбарынхан энд сууж байна вэ?
-Цэнхэр хаягтай нь боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны ҮЭХ-ныхон байгаа. Хороон дарга нар, багш нар, гишүүд, соёлын ажилтнууд, шинжлэх ухааны ажилтнууд, эрдэмтэд, сургуулийн өмнөх боловсролынхон гээд бүгд байгаа. Улаан хаягтай нь эрүүл мэндийн салбарынхан байна.
-Тухайлбал, энд суулт хийж байгаа багш нар хичээлийн цагаа яаж зохицуулж байгаа юм бол. Тэнд бас боловсрох эрхтэй сурагчдын эрх ашиг байгаа?
-Хичээл номоо зохицуулаад ирж байгаа. Жишээ нь гэхэд, эхний хоёр цаг нь хичээлтэй багш хичээлээ орчихоод ирнэ. Гурав, дөрөвдүгээр цаг дээр хичээлтэй хүмүүс зөрж яваад л хичээлээ орох гэх мэтээр сэлгээд л явж байна.
-Түрүү жил хэлэлцээрийн ширээнд сууж тохиролцсон тохироог л та бүхэн нэхэж байна гэж ойлгох нь зөв үү. Өөр нэмэлт шаардлага тавьж байгаа юу?
-Бид нарын хийж байгаа, үзүүлж байгаа нөлөөлөлд ирдэг хариу нь юу байдаг вэ гэхээр цаасан шийдвэр байдаг. Энэ нь амьдралд огт хэрэгждэггүй. Жишээ нь, багшийн үр дүнгийн урамшууллыг 60 хувь болгох шийдвэр гарсан байдаг. Гэтэл төсөвт үүнийг 5-хан хувиар тусгасан байгаа. 60 хувиар яг хэрэгжсэн нэг ч сургууль байхгүй. Доод тал нь 11 хувь, дээд тал нь ганцхан сургууль 56 хувь хүрсэн. Ер нь 40 гаруй хувь хүрсэн сургууль тун ховор.
-Зарим хүмүүс багш, эмч нарын чадвар муу байгааг шүүмжилж, цалин нэмэхийг эсэргүүцэж, харин ч энэ салбарыг чадвхижуулах шаардлагатай гэж байна. Яагаад ийм байдалд хүрэв. Энэ талаар ямар байр суурьтай байна вэ?
-Засаглалын бодлогын алдаанаас болж үйлчилгээ чанаргүй болж байгаа юм. Багш хүн гурван үйл хийдэг. Хүмүүжүүлэх, судлах, сургах гэсэн үйлээс хамгийн үндсэн гол үйл нь сургах. Гэтэл энэ гол зүйл нь хүртэл хаягдаад байна. Судлах, хүмүүжүүлэх үйлд үнэлгээ байдаггүй. Зөвхөн сургах үйл дээр үнэлгээ өгч, цалин хөлс олгож байгаа. Бид нарын үйл юунаас болж хаягдаад байна вэ гэхээр биднийг байнгын цаасаар дарж байна. Тийм үнэлгээ хийх гэж байна, та нарын цалинг чинь нэмэхийн тулд та нарыг ингэж судлах хэрэгтэй байна, та нар судалгаа хий, ийм тийм тайлан гэх мэтээр цаасаар байнгын дараастай. Бид цаас үйлдвэрлэгч болоод байна. Хүний оюун тархийг үйлдвэрлэх ёстой байтал цаас үйлдвэрлэгч, цаас эрээчигчид болсон. Хайран алтан цаг үрэгдээд байна. Тийм учраас бид боловсролыг, багшийг чанаржуулъя гэж хэлээд байдаг юм.
-Багш нарын чанаргүйдэл мөн сурагчдын сонголттой холбоотой болоод байх шиг. Өөрөөр хэлбэл, доогуур оноотой хүүхэд, эсвэл өөрийн сонгосон мэргэжлийн ангидаа тэнцээгүй хүүхэд “оргүйгээс охинтой нь дээр” гэгчээр багшийн их сургуулийг сонгодог гэсэн яриа байна. Энэ хэр үнэний хувьтай бол?
-Хүмүүс багш болъё гэж гараа өргөдөг баймаар байна. 224 хүүхдээс судалгаа авсан чинь багш болъё гэсэн хүүхэд байгаагүй. Харин тэр асуулга дотор аргагүйдсэн тохиолдолд багш болох уу гэхэд, оноо тэнцэхгүй бол багшийн сонголт хийнэ гэж байна. Энэ бол эмгэнэл, засаглалын бодлогын алдаа гэж хэлэх байна.
Ийнхүү Ажил хаялтын өмнөх суулт Сүхбаатарын талбайд тав дахь өдрөө үргэлжилж, МҮЭХ-ноос албан ёсны ажлын хэсэг гаргаж, тэмцэл нэгдсэн удирдлага, зохион байгуулалтад орж байна.
